Einelti į vinnustöšum, fręšslumyndband

Einelti į vinnustöšum: skilgreiningar, birtingamyndir, afleišingar, gerendur og žolendur

Finna mį fleiri myndbönd um sambęrilegt mįlefni SCREEN.jpg og almennt um samskipti į KOMPĮS, žekkingar- og fręšsluvef.
Einnig į www.kolbrunbaldurs.is


Framkoma og hegšun ķ krefjandi ašstęšum

Framkoma ķ krefjandi ašstęšum

Fleiri myndbönd um góša samskiptahętti mį finna į Kompįs, fręšuslu- og žekkingarvef. Einnig į www.kolbrunbaldurs.is
SCREEN.jpg

 


Samskipti į vinnustaš, myndband į KOMPĮS

Hér er eitt af myndböndunum sem finna mį į KOMPĮS, fręšslu- og žekkingarvef um mišlun hagnżtra upplżsinga.
Myndbandiš fjallar um samskipti į vinnustaš og samskipti almennt.
Grunnur aš góšum samskiptum

Į KOMPĮS mį einnig finna stutt myndbönd sem fjalla um birtingarmyndir eineltis, orsakir, einkenni og ašstęšur žolenda og gerenda, verkferla og verklag viš śrvinnslu eineltiskvartanna į vinnustöšum

Sjį einnig upplżsingar į www.kolbrunbaldurs.is

samskipti į vinnustaš


Aš setja mörk og segja skiliš viš mešvirkni og žörfina aš žóknast

no2Žaš bżr ķ flestu fólki žörf og löngun til aš hjįlpa og styšja sķna nįnustu og einnig ašra bęši žį sem viš umgöngumst en lķka ókunnugt fólk. Og žannig į žaš aš vera. Okkur ber aš huga aš nįunganum, rétta honum hjįlparhönd og eftir atvikum stķga śt fyrir žęgindarammann til aš ašstoša ašra. Góšmennska og hjįlsemi er eitt ašallķmiš ķ samfélagi eins og okkar.

En hjįlpsemi į sķna öfgafullu og żktu birtingamynd eins og allt annaš. Žaš er t.d. žegar hjįlpsemin er drifin įfram af tilfinngum mešvirkni og žörfinni fyrir aš žóknast. Fólk sem er krefjandi og žurftarfrekt gengur išulega į lagiš gagnvart žeim sem eiga erfitt meš aš segja nei eša setja ešlileg mörk. Gagnvart krefjandi fólki upplifa hinir mešvirku sig oft ķ stöšu bjargvęttar eša verndara. Ķ žessum tilfellum getur hjįlp-, og greišsemin fariš aš vinna gegn žeim sjįlfum og er jafnframt ekkert endilega aš gagnast žeim sem hana žiggur. Sį sem er lęstur inn ķ boxi mešvirkni leyfir oft hinum krefjandi einstaklingi aš nį stjórn į sér og stżra lķšan sinni. Sé hann ósįttur og vansęll, er mešvirki hjįlparašilinn žaš lķka.

Krefjandi einstaklingar
Žegar talaš er um aš einhver sé krefjandi er veriš aš vķsa til fólks sem er ķtrekaš aš bišja um eitthvaš sem žaš žarfnast eša kvarta yfir aš vanta og nota žį samskipti s.s. aš heimta, nöldra eša kvabba. Stundum er žaš vegna žess aš žeim finnst žeir eiga bįgt og geti ekki ašra björg sér veitt. Žeir sem eru frekir į ašra, (stundum vķsaš til sem orkusugur) er oft fólk sem lķšur af einhverjum orsökum illa. Sumir hafa lįgt sjįlfsmat og eru óöryggir meš sig og/eša eru ķ erfišleikum meš sjįlfa sig. Vegna vanlķšunar geta žeir oršiš ofuruppteknir af sjįlfum sér, ašstęšum sķnum og tilętlunarsamir og eiga žar aš leišandi erfišara meš aš setja sig ķ spor annarra. Žetta er einnig stundum fólkiš sem finnst žaš fį minna en ašrir; finnst žaš ekki fį nęga athygli; finnst aš ekki sé tekiš eftir veršleikum žess eša finnst aš žaš fįi ekki žaš sem žaš veršskuldar. Žvķ finnst žaš jafnvel vera óheppnara en ašrir eša vera beitt meira órétti/óréttlęti en almennt gengur og gerist. Til aš fį sķnu framgengt, eša til aš fį vorkunn og samśš notar žaš oft įkvešin stżritęki ķ samskiptum s.s. svipbrigši, fżlu, hunsun, žögn/žagnir eša ašrar neikvęšar tilfinningar og sį žannig fręi vanlķšunar og óöryggis ķ hjarta žeirra sem žeir umgangast. 

Sį sem į erfitt meš aš setja öšrum mörk og er mešvirkur er išulega viškvęmur gagnvart žeim sem krefst mikils, enda finnst honum, ķ sinni mešvirkni, hann beri į einhvern hįtt įbyrgš į lķšan hans. Honum finnst hann skyldugur til aš reyna aš bęta lķšan žessa einstaklings og gera hann glašari. Ķ višleitni sinni til aš hjįlpa fer hann jafnvel aš stjórna eša plotta bak viš tjöldin til aš greiša leiš žess sem gerir kröfurnar.

Innst inni veit hinn mešvirki stundum ósköp vel aš hamingja og velgengni er aš stęrstum hluta ķ höndum hvers og eins. Engu aš sķšur žorir hann oft ekki aš aš segja "nei" viš hinum żmsu kröfum eša setja naušsynleg mörk žvķ hann óttast sterk višbrögš og höfnun. Įkveši hann aš setja mörk fęr hann jafnvel samviskubit og finnst hann hafi brugšist.

Orsakir aš baki mešvirkni og žess aš geta ekki sett öšrum mörk
Oft mį leita orsaka mešvirkni og žess aš vilja žóknast ķ uppeldisašstęšum. Hugmyndir og skilaboš sem komin eru śr žvķ umhverfi sem einstaklingurinn ólst upp ķ hafa išulega mikil og oft varanleg įhrif. Ekki er óalgengt aš foreldrar hafi veriš fyrirmyndir og tekur einstaklingurinn żmsar venjur og siši upp eftir žvķ hverju hann vandist į sķnu bernskuheimili. Hafi viškomandi horft upp į mešvirka hegšun foreldris t.a.m. į heimili žar sem annaš foreldri var alkóhólisti eša haldiš alvarlegum gešręnum erfišleikum, er allt eins lķklegt og hann tileinki sér samsvarandi hegšun og višbrögš ķ samskiptum viš ašra.

Segja stopp viš mešvirkni og aš vera sķfellt aš reyna aš žóknast
Ef ekki eru sett mörk er vķst aš einhverjir gangi į lagiš og geri ķtrekašar kröfur sem erfitt getur veriš aš męta. Jafnvel žótt žeim hafi veriš mętt, koma bara nżjar og fleiri. Sį sem ekki getur sett mörk og er mešvirkur į žaš į hęttu aš vera ofnotašur og jafnvel misnotašur. Af vorkunn og samviskubiti heldur hann oft engu aš sķšur įfram aš leita leiša til aš uppfylla kröfur og telur sig meš žvķ vera aš bęta lķšan žess sem krefst eša bišur.

Žaš hefur veriš margsżnt fram į aš žeir sem ekki setja mörk eru ķ hęttu į aš fara fram śr sjįlfum sér, verša ofuržreyttir og fullir streitu og kvķša meš tilheyrandi fylgifiskum. Stundum eru žeir fylgifiskar alls kyns andlegir og lķkamlegir kvillar og eša įnetjun į įfengi, mat eša öšru sem žeim finnst geta sefaš įlagiš.

Žegar svo er komiš žarf aš grisja bęši kröfur sem ašrir gera og einnig kröfur sem viškomandi gerir til sjįlfs sķn. Fyrsta skrefiš er aš lįta af allri stjórn, višurkenna vanmįtt sinn ķ mįlum sem viškomandi hefur ekki eša į ekki aš hafa meš aš gera. Lįta veršur af allri stjórnsemi, vélabrögšum og tilraunum til aš stjórna umhverfinu hvort heldur leynt eša ljóst. Leggja veršur įherslu į aš vera heišarlegur, opinn og einlęgur gagnvart sjįlfum sér og öšrum. Afneitun og bęling eša réttlęting af einhverri sort į ekki heima ķ žessari vegferš.

Skoša žarf hvaš er mitt og hvaš er annarra aš gera, skipuleggja, annast um o.s.frv. Horfast žarf ķ augu viš hvernig hręšsla viš aš vera ekki vinsęll, skemmtilegur eša duglegur hefur stjórnaš og hvernig viškomandi hefur e.t.v. um langt skeiš veriš aš žóknast öšrum af ótta viš aš vera gagnrżndur, baktalašur eša jafnvel hatašur. Feiri spurningar geta hjįlpaš til aš kortleggja sjįlfan sig ķ žessari vinnu:

Hvert er mitt hlutverk?
Hvar liggur mķn įbyrgš?
Hef ég veriš aš fara duldar leišir til aš stjórna?
Er ég einhvers stašar aš vinna bak viš tjöldin til aš hafa įhrif?

Žessi vinna reynist mörgum erfiš žvķ žeir óttast svo mjög höfnun, eša aš "viškomandi" verši sér reišir, sįrir eša fari ķ fżlu ķ versta falli hętti jafnvel aš tala viš žį. Žó er žaš vitaš aš žeir sem geta ekki sett öšrum mörk geta allt eins komist aš žvķ aš žegar žeim vantar sjįlfum hjįlp eru žeir sem hann hefur veriš aš lišsinna svo mikiš ekki endilega reišubśnir aš gjalda lķku lķkt. Žeir sem setja sjįlfum sér og öšrum ešlileg mörk eru mikiš lķklegri til aš öšlast bęši rķkari sjįlfsviršingu og viršingu annarra. 

Žeir sem eiga erfitt meš aš segja nei hafa kannski lengi veriš aš ganga į eigin varaforša og eru farnir aš finna fyrir togstreitu og pirringi sem oftar en ekki beinist sķšan aš einhverjum allt öšrum. Įšur en svo langt er gengiš er ekki śr vegi aš fara yfir verkefnalistann og athuga hvort ekki megi grisja hann. Leišin śt śr ofurįbyrgš og mešvirkni hefst ķ okkar eigin hugsanagangi. Spyrja žarf sjįlfan sig: 

  1. Hver er tilgangurinn og markmiš meš žessu verki ...?
  2. Vil ég gera žetta?
  3. Žarf ég aš gera žetta?
  4. Hvers vęnti ég ef ég geri žetta...?
  5. Fyrir hvern er ég aš gera žetta..?
  6. Hver segir aš ég eigi aš gera žetta...?
  7. Hvašan koma žessar vęntingar/kröfur..?
  8. Hef ég veriš bešin um žetta...?
  9. Į ég aš segja nei viš žessu..? žar sem žetta er į könnu annars?

Žaš er į hvers manns įbyrgš aš setja mörkin fyrir sig og umfram allt, ekki lįta stjórnast af ótta viš höfnun eša ótta viš aš verša ekki elskašur og dįšur, virtur eša vinsęll. Neikvęšar hugsanir um ašra manneskju er vandamįl žess sem į žęr hugsanir en ekki žess sem žęr eru um.

Kröfuhart fólk


Ķ blķšu og strķšu

brśškmyndSambandsvandi į sér żmsar birtingamyndir. Stundum eru įrekstrar vegna mismunandi vęntinga, gildismats eša ólķkra persónuleikažįtta sem rekast illa saman. Einnig vegna trśnašarbrests, tortryggni og vantrausts sem stundum į rętur aš rekja til framhjįhalds eša tilfinningalegra samskipta annars ašilans viš ašra manneskju.

Stundum liggur vandinn ķ "valdabarįttu", žörfinni aš stjórna. Žį einkennast samskiptin af žvķ aš annar eša bįšir ašilar finnst žeir žurfa įvallt aš hafa sķšasta oršiš og telja sig alltaf hafa rétt fyrir sér. Ķ öšrum tilfellum liggur vandinn ķ andlegum og/eša lķkamlegum erfišleikum eša ofbeldishegšun sem mį rekja til skapgeršabresta og/eša gešręnna erfišleika. Pör sem eru mikiš aš žrasa, rķfast um allt og ekkert eru stödd į einhverjum óskilgreindum strķšsvettvangi en vita ekkert endilega alltaf um hvaš žau eru aš rķfast eša śt į hvaš įgreiningurinn gengur. Stundum er vandinn fjölžęttur og į rętur aš rekja ķ mörgum žįttum Langvarandi vandi er oftar en ekki farinn aš hafa skašleg įhrif į alla fjölskylduna.

Sé "valdabarįtta" til stašar ķ upphafi sambands eša fljótlega eftir aš ašilar byrja saman er lķklegt aš hśn loši viš og verši til stašar įfram nema ašilar geri sér grein fyrir vandamįlinu og taki mešvituš, įkvešin skref til aš leysa žaš. Pör sem eru hętt aš tala saman lżsa žvķ oft aš fyrst ķ sambandinu hafi žau geta talaš endalaust saman en svo hafi samskiptavandi meš tilheyrandi vansęld, svekkelsi og öšrum fylgikvillum leitt žau smįm saman inn ķ žögn eša langvinna "fżlu."

Rįšgjöf 
Ķ mörgum tilfellum tekst meš aškomu žrišja ašila aš bęta sambandiš sé į annaš borš vilji beggja til žess. Stundum hefur annar ašilinn įkvešiš aš yfirgefa sambandiš en vill fara milda leiš aš žvķ meš žvķ aš fara ķ rįšgjöf og geta žį sagt viš sjįlfan sig og ašra aš allt hafi veriš reynt. Meš žvķ aš fara ķ rįšgjöf fęr sį ašili sem hefur įkvešiš innra meš sér aš vilja skilnaš frekari fullvissu um hvort žaš sé sś leiš sem hann vill raunverulega fara. 

Rót vandans leitaš
Eitt af fyrstu skrefum fagašilans er aš skoša rót vandans eša upphaf hans og hvernig hann hefur žróast. Ķ sumum tilfellum, t.d. ef vandinn liggur ķ ķžyngjandi hegšun annars eša beggja ašila žarf aš fara hina leišina ķ vinnslunni ž.e. aš breyta/stilla/milda eša ašlaga atferliš sem um ręšir til aš gefa rżmi og tķma til aš skoša nįnar rót vandans. Til aš skilja vandann og žróun hans betur er oft gagnlegt aš skoša į hvaša forsendum ašilar byrjušu saman og į hvernig grunni sambandiš er byggt? Stundum segir fólk aš "hjónabandiš" hafi meira svona "atvikast", eitt leitt aš öšru og aš ešlilegt framhald hafi veriš hjónaband.

Ķ öšrum tilfellum segir fólk aš sambandiš sé byggt į traustum grunni įstar og viršingar og vissu um aš hjónabandiš vęri eins skotheldur rįšahagur og hugsast gęti. Dęmi eru žó um aš fólk segi aš žaš hafi skynjaš aš "žetta" myndi hvorki ganga vel né lengi en samt įkvešiš aš ganga ķ hjónaband ķ žeirri von aš hlutirnir myndu žróast meš jįkvęšum hętti. Žaš er einnig nokkuš algengt aš įkvöršun um aš ganga ķ hjónaband sé tilkomin til aš tryggja erfšarréttindi enda séu žį komin börn og eignir og ašilar įkvešnir ķ aš vera saman. Flestir ganga vissulega ķ hjónaband meš vęntingar um aš hjónabandiš haldi ķ gegnum sśrt og sętt, ķ blķšu og strķšu.

Ķ para- og hjónarįšgjöf er skošaš hvaša tilfinningar og vęntingar eru tengdar viš ašstoš fagašila. Bįšir ašilar tjį sig um hvaš žeim finnst jįkvętt ķ sambandinu og hvaš žeim finnst aš žurfi aš laga. Kanna žarf hvort ašilar vilja fara ķ aš byggja upp og laga sambandiš eša hvort öšrum ašilanum eša jafnvel bįšum finnist sambandiš hreinlega hafa runniš sitt skeiš og séu žeir žį allt eins aš leita eftir skilnašarrįšgjöf. Ķ mörgum tilfellum eru ašilar óvissir hvaš žeir vilja, hugsanir og tilfinningar sveiflast til og óttast eiginlega bęši aš halda sambandinu įfram en kannski enn meira "aš skilja."

Žessi mįl eins og önnur geta veriš afar ólķk. Stundum eru ašilar komnir til sįlfręšings til aš fį ašstoš hans viš aš breyta maka sķnum, jafnvel ķ grundvallaratrišum. Vissulega geta allir gert breytingar į eigin hugsun, višhorfum sem leišir til breyttrar og žį bęttrar hegšunar. Til aš sjį naušsyn žess aš breyta eigin atferli žarf viškomandi aš hafa innsęi ķ "sjįlfan sig", vera tilbśinn aš horfa meš gagnrżnum augum į sinn hlut ķ mįlum, višurkenna eigin mistök og geta sżnt sveigjanleika ķ samskiptum. Aš baki breytingum sem žessum žarf aš vera einlęga löngun til aš vilja leggja sitt aš mörkum til aš bęta samskiptin viš makann. Oft vill fólk leggja mikiš į sig til aš bęta sambandiš žegar komiš er inn į gólf sįlfręšings.

Vinnslan
Fyrir fagašilann er aš finna śt hvaš ašilar vilja gera og hvort žaš er samhugur um aš laga sambandiš žannig aš bįšum geti lišiš vel ķ žvķ. Ķ vinnslunni felst aš hjįlpa ašilum aš greina ašalatriši frį aukaatrišum, hvaš žaš er sem ašilum finnst skipta mįli žegar upp er stašiš. Greina žarf hvort um er aš ręša einhvern einn grunnvanda sem leitt hefur til żmiskonar fylgivanda, eša hvort sambandiš er komiš ķ einhvern vķtahring sem finna žarf leiš til aš klippa į. Ķ vinnslunni felst m.a. aš setja markmiš og gera įętlanir um hvernig nįlgast skuli markmišiš. Allar tillögur og hugmyndir um betrumbętur eru unnar ķ samrįši viš pariš enda vinnan žeirra žegar heim er komiš. Fólk er "misopiš" og oft finnst hinum "lokaša" einstaklingi betra aš ręša viškvęm mįl sem žessi meš ašstoš žrišja ašila.

Mįl eru misalvarleg og djśpstęš. Erfišustu mįlin eru žau sem oršiš hefur tilfinningarlegt trśnašarbrot milli ašila sem dęmi vegna framhjįhalds eša aš annar ašilinn hefur veriš ķ tilfinningalegu skriflegu sambandi viš einhvern annan įn tillits til hvort um stefnumót hafi veriš aš ręša eša ekki. Verši trśnašarbrot er fótum trausts oft kippt undan žeim sem óttast aš hann hafi veriš svikin eša sé um žaš bil aš verša svikin. Žegar tortryggni og vantraust hefur sįš sér getur veriš afar erfitt aš nį aftur fyrri staš ķ sambandinu. Tortryggni er eins og eitur sem bżr um sig ķ išrunum og skżtur upp kollinum viš hiš minnsta įreiti. Minning um trśnašarbrot er išulega geymd en ekki gleymd og er afar mismunandi hvort fólk nįi takti aš nżju og hvort žį sį taktur endist. 

Öllum pörum er žaš hollt aš spyrja sig hvort og hversu mikiš žau žekkja hvort annaš. Spyrja:

Rķkir traust, viršing, samheldni og gagnkvęmur skilningur milli okkar?
Getum viš bęši įtt okkar einstaklingslķf og samlķf/fjölskyldulķf įn žess aš eiga von į gagnrżni, óheišarleika eša óešlilegum höftum

Įkvaršanir sem varša alla fjölskylduna svo sem žęr sem hafa aš gera meš fjįrmįl, bśsetu, tķmasetningu višburša og tķmalengd, börnin og annaš grundvallarskipulag fjölskyldunnar verša aš vera sameiginlegar.“

Góš samskipti eru nśmer eitt og žvķ meira gegnsęi, opin samskipti, hreinskilni og einlęgni sem rķkir ķ sambandinu žvķ meiri lķkur eru į aš žaš lifi og verši farsęlt. Lķfsstķll beggja žarf einnig aš eiga saman og fólk žarf aš geta talaš saman, skiliš hvort annaš, hlustaš į hvert annaš og sett sig ķ spor hvers annars ef sambandiš į aš verša farsęlt fyrir bįša ašila. Farsęlt samband einkennist ekki bara af žvķ aš vera rekiš eins og gott fyrirtęki heldur aš ašilar hlakki til aš koma heim, hlakki til aš hittast og vera saman og langi ķ nįnd og samveru viš hvort annaš.

Žessi grein er byggš į vištali viš KB sem birtist ķ Brśškaupsblaši Morgunblašsins 15. aprķl 2016

 

 

 


Mešvirkni ķ pólitķk

mešvikni 2Allir geta ķ įkvešnum ašstęšum veriš mešvirkir. Mešvirkni er andlegt įstand sem įn fyrirvara og oft nśvitundar skrķšur upp eftir bakinu og nęr hįlstaki į viškomandi. Mešvirkni spyr hvorki um kyn, aldur, vitsmunažroska, menntunarstig, félagslega stöšu, žjóšerni, trś eša nokkuš annaš.

Mikiš hefur veriš talaš um mešvirkni ķ žeim ósköpum sem gengiš hafa į ķ stjórnmįlunum aš undanförnu. Upphaflega og lengst af var hugtakiš mešvirkni(codependence) ašallega notaš ķ tengslum viš streituna sem fólk upplifir viš aš bśa meš alkóhólista eša fķkli. 

Mešvirkni ķ stjórnmįlum 
Žegar talaš er um mešvirkni ķ pólitķk snżst hśn oft um tryggš viš samflokksmenn og stefnu. Djśpstęš tryggšartilfinning getur nįš slķkum tökum į einstaklingi aš hann er tilbśinn aš ganga fram fyrir skjöldu og verja jafnvel vafasama hegšun samflokksmanns sķns.

Feluleikur er eitt ašalsmerki mešvirkni. Reynt er aš fela hinn raunverulega vanda eša ķ žaš minnsta alvarleika hans. Hugurinn fer į fullt aš finna višeigandi tślkun į "vandanum" og žeim raunveruleika sem umlykur hann. Reynt er aš finna mildari vinkla og stundum er gripiš til hreinnar afneitunar og bęlingar meš tilheyrandi réttlętingum. Allt skal gert til aš halda ķmyndinni jįkvęšri śt į viš.

Ķ žessu įstandi tapar hinn mešvirki oft dómgreind sinni og hreinlega dettur śr tengslum viš sitt innra sjįlf. Hann byrjar aš hagręša hlutum, jafnvel ljśga aš sjįlfum sér įn žess aš gera sér grein fyrir žvķ.

Stundum er eins og einhvers konar sjįlfvirkni taki viš og hugur viškomanda og tilfinningar lęsast inn ķ boxi sem er allt aš žvķ brynvariš gegn rökum og jafnvel stašreyndum. Ekkert nęr ķ gegn. 
Žess vegna er oft talaš um mešvirkni sem sjśkdóm. Įstandiš getur oršiš geigvęnlegt og fólk sem reynir aš nį til hins mešvirka horfir į fjarręnt augnarįšiš og hlustar į óminn af sķendurteknum frösum sem veršur eins og biluš grammófónplata. Hinn mešvirki hefur stimplaš inn ķ huga sinn įkvešna śtskżringu eša réttlętingu sem hann endurtekur ķ sķfellu ķ žeirri von um aš stimpla hana inn ķ huga annarra. Žvķ oftar sem hann endurtekur sig žvķ sannfęršari veršur hann um aš žetta sé sannleikurinn og aš žeir sem halda einhverju öšru fram skorti skilning eša séu bara vitlausir, jafnvel vondir?

Hvaš višheldur mešvirkni?
Žaš getur veriš flókiš samspil ólķkra žįtta sem orsakar og višheldur mešvirknihugsun og hegšun. Įstęšur og orsakir liggja m.a. ķ persónuleika-uppeldis- og ašstęšubundnum žįttum. Žegar horft er orsakir mešvirkni ķ stjórnmįlum er auk skuldbindingar um tryggš einnig aš spila inn ķ tilfinningar eins og samviskusemi, trśin aš vera ómissandi og aš sjįlfsögšu vęntumžykja og kannski einnig mešaumkun meš žeim sem mešvirknin snżst um.

Mešvirkir einstaklingar kjósa oft, vegna eigin óöryggis, aš vera frekar "fylgjendur" fremur en frumkvöšlar. Žeir sem hafa, af óttablandinni viršingu fylgt liši aš baki t.d. "einręšisherrum" af einhverri sort eru oft mjög mešvirkir meš leištoga sķnum. Žeir standa jafnvel meš honum śt yfir gröf og dauša og gildir žį einu žótt sį hinn sami hafi gerst sekur um sišferšisbrot eša glęp.

Mešvirkniįstand felur einnig ķ sér vissa eigingirni. Hinn mešvirki óttast um eigin hag spili hann ekki meš. Hann óttast aš vera "hent śt" og utan hópsins muni hann e.t.v. ekki spjara sig nógu vel? Hann veltir fyrir sér eigin stöšu fari hann gegn hópmenningunni s.s. oršspori, hlutverkamissi, fjįrhagslegri og félagslegri afkomu sinni og öryggi. Oft skortir einfaldlega kjark og įręšni til aš mótmęla rķkjandi skošun hópsins. Sį sem finnur aš hann er hvorki sammįla né sįttur og įkvešur aš fylgja eigin sannfęringu ķ ašstęšum sem žessum žarf aš hafa stórt bein ķ nefinu og breitt bak. Hann žarf aš vera tilbśinn aš taka afleišingunum kjósi hann aš mótmęla og finnast aš eigin samviska sé meira virši en žęr. Stundum gerist žaš aš samviskan sem kraumar undir nišri tekur völdin og brżtur sér leiš gegnum mešvirknimśrinn. Varnirnar bresta žį stundum eins og spilaborg og manneskjunni finnst hśn verša aš bakka śt ef sjįlfsviršingin į ekki aš hljóta skaša af.

 

 

 

 


Gęfusmišurinn

Žaš er óhemju mikiš lagt į börn sem alast upp viš ótryggar fjölskylduašstęšur eins og drykkju foreldra,  andleg veikindi žeirra eša heimilisofbeldi.

Žetta eru börnin sem aldrei geta vitaš fyrirfram hvernig įstandiš er heima žegar žau koma śr skólanum. Žrįtt fyrir óvissu og óöryggi lęra mörg aš gęta leyndarmįlsins. Mörg foršast aš koma heim meš vini sķna og sum reyna aš halda sig sem mest hjį vinum eša ęttingjum eins og ömmu og afa ef žau eiga žess kost. Börn sem eiga yngri systkin finnst mörgum žau verša aš vera til stašar į heimilinu til aš geta verndaš yngri systkini eša stašiš vörš um foreldri ef žau óttast aš įstandiš verši slęmt į heimilinu. 

Barn sem elst upp viš erfišar heimilisašstęšur sem žessar fer oftar en ekki į mis viš hvatningu, fręšslu og višhlķtandi umönnun. Sum eru hreinlega vanrękt. Glķmi žetta sama barn einnig sjįlft viš einhverja röskun t.a.m. ADHD eša ašra röskun getur staša žess veriš sérlega bįgborin. Sama mį segja um börnin sem eru aš takast į viš einhver afbrigši nįmserfišleika, félagsleg vandamįl eša annan vitsmunažroskavanda.

 „Sjśkt“og skašlegt samskiptakerfi s.s. öskur, hótanir, višvarandi rifrildi eša langvarandi žagnir og samskiptaleysi eru algengar į heimilum žar sem foreldrar glķma viš gešręn veikindi, fķkni- eša reišstjórnunarvanda. Sum börn tileinka sér neikvęšan talsmįta sem žau heyra į heimilinu žar sem žau žekkja e.t.v. ekkert annaš og telja samskipti sem žessi einfaldlega ešlileg. Mörg börn sem alast upp viš erfišar ašstęšur eins og žessar koma śt ķ lķfiš meš brotna sjįlfsmynd, vanmįttarkennd og óöryggi ķ félagslegum ašstęšum.

Žeir sem hafa veriš aldir upp į heimilum žar sem „sjśkt samskiptakerfi“ var viš lżši, eiga oft sem fulloršiš fólk erfitt meš aš lesa ķ ašstęšur. Žeim hęttir einnig til aš oftślka eša jafnvel misskilja orš og atferli. Einstaklingur meš brotna sjįlfsmynd į žaš einnig til aš gera óraunhęfar kröfur til sjįlfs sķns og stundum einnig til annarra. Brotinni sjįlfsmynd fylgir išulega sjįlfsgagnrżni og sjįlfsnišurrif. Séu gerš mistök į einstaklingur meš neikvęša sjįlfsmynd afar erfitt meš aš fyrirgefa sér. Hugsanir į borš viš„ég er ómögulegur“, „ég er alltaf aš gera mig aš fķfli“, „ég klśšra alltaf öllu“ eša „žaš gengur aldrei neitt upp hjį mér“ vilja sękja į.

Óttinn viš höfnun og neikvętt almenningsįlit er daglegur feršafélagi einstaklings sem hefur ekki mikla trś į sjįlfum sér og lķšur illa ķ eigin skinni. Sé honum hrósaš, žį lķšur honum jafnvel bara enn verr žvķ honum finnst hann ekki eiga hrósiš skiliš. Hann einfaldlega trśir ekki aš hann geti hafa gert eitthvaš gott.  Ķ samskiptum viš ašra eru varnir einstaklings sem lķšur illa meš sjįlfan sig oft miklar. Sumir eiga ķ erfišleikum meš hreinskilni og finnst erfitt aš tjį skošanir sķnar og tilfinningar. Aš sama skapi getur hann įtt erfitt meš aš setja ekki bara sjįlfum sér mörk heldur einnig öšrum. Einstaklingur sem er meš mikla minnimįttarkennd į išulega erfitt meš aš taka gagnrżni.  Hin minnsta athugasemd getur ķ verstu tilfellum framkallaš sterk varnarvišbrögš sem leišir af sér tilfinningu vonleysis og vangetu.

Žeim sem lķšur meš žessum hętti hefur stundum skerta sjįlfsviršingu og tilfinning um veršleika getur veriš dauf.  Stundum nęr minnimįttarkennd, pirringur og jafnvel öfund stjórninni, ekki bara į hugsun heldur einnig į atferli. Žį er stundum eins og sefjun finnst ķ žvķ aš skapa óreišu. Tilgangurinn, mešvitašur eša ómešvitašur, er e.t.v.  į žessari stundu ekki alltaf ljós manneskjunni og leiši fylgir oft ķ kjölfariš.

Einstaklingi  sem óttast aš öšrum finnist hann lķtils virši finnst sem hann geti ekki įtt mikla hamingju skiliš. Gangi honum vel og allt viršist ganga honum ķ haginn fyllist hann jafnvel óöryggi og kvķša. Hann er žess jafnvel fullviss aš velgengni geti ekki varaš lengi.

Žeim einstaklingi sem hér hefur veriš lķst finnur sig stundum ķ nįnu sambandi viš annan ašila sem glķmir viš sambęrilegan vanda, stundum fķknivanda meš tilheyrandi fylgifiskum.

Börn frį heimilum žar foreldri glķmir viš alvarleg andleg veikindi,  žekkja e.t.v. fįtt annaš en skipulagsleysi, óvęntar uppįkomur og óreišu ķ uppvexti sķnum. Žegar komiš er į fulloršinsįrin er žess vegna stundum ofurįhersla lögš į reglu og skipulag.

Birtingarmyndirnar eru margar s.s. ofur- hreinsi- og tiltektaržörf. Einnig rķk žörf į aš stjórna öšrum og hafa fulla stjórn į umhverfinu. Fyrirhyggjan, eins naušsynleg og hśn er, getur aušveldlega gengiš śt ķ öfgar. “Allt žarf helst aš vera „fullkomiš“, en samt er aldrei neitt nógu gott. “Hįlfa glasiš er įfram séš sem hįlftómt en aldrei hįlffullt.” Stundum eru öfgarnar alveg ķ hina įttina žegar óreiša og skipulagsleysi nęr yfirtökum ķ lķfi einstaklingsins.

Žaš er vissulega mjög sammannlegt aš efast stundum um sjįlfan sig og finnast mašur ekki vera aš standa sig. Sjįlfsöryggi sérhvers einstaklings tekur miš af mörgu, s.s félagslegum ašstęšum hverju sinni og  hvort viškomandi telji sig standast eigin vęntingar og annarra. En fyrir žann sem er alinn upp ķ umhverfi žar sem reglur og norm voru hunsuš og almennum umönnunaržįttum jafnvel ekki sinnt, er barįttan viš vanmįttartilfinninguna og óttinn viš höfnun stundum daglegt brauš. 

Žrįtt fyrir erfiša bernsku viršast samt margir koma meš eindęmum sterkir śt ķ lķfiš. Žeim tekst, stundum meš góšra manna hjįlp aš aš įtta sig į samhengi hlutanna, vinna meš sjįlfiš og taka įkvaršanir sem koma žeim til góša til skemmri eša lengri tķma.

Įstęšan er sś aš žaš eru ótal ašrar breytur, innri sem ytri sem hafa įhrif į heildarśtkomuna. Sum börn eru svo lįnsöm aš hafa kynnst ķ uppvexti sķnum, fólki sem tók žau aš sér. Ömmur og afar geta veriš sannir bjargvęttir svo fremi sem žau eru ekki mešvirk meš hinu sjśka foreldri. Sumir eru svo lįnsamir aš hafa persónuleikaeinkenni, s.s. gott mótlętažol, žrjósku ķ jįkvęšri merkingu, stolt og žrautseigju. Žęttir sem žessir hjįlpa žeim aš berjast viš fortķšardrauga og foršar žeim frį aš festast ķ hlutverki fórnarlambsins.

En žaš kostar aš jafnaši mikla og stöšuga vinnu aš slķta af sér ķžyngjandi fortķšarhlekki. Žaš kostar vinnu sem ašeins manneskjan sjįlf getur unniš. Ašstoš fagfólks og żmis handhęg mešferšarverkfęri eru oft naušsynleg ķ žessari vinnu og stundum hjįlpar lyfjamešferš til aš slķta vķtahring neikvęšra hugsana. Hafi einstaklingurinn yfir höfuš löngun til aš nį tökum į tilverunni og verša skipstjóri į eigin fleyi žį er žaš góš byrjun.

Žegar unniš er meš sjįlfsmyndina eru bakslög óhjįkvęmileg. Sjįlfvirkar neikvęšar hugsanir vilja oft halda įfram aš skjóta upp kollinum og framkalla hina gamalkunnu vonda lķšan. Tilfinningin um hvaš mašur į „bįgt“ vill loša viš og hvaš ašrir voru „vondir“, ómögulegir og hvernig žeir brugšust. Tilfinningar sem bśiš hafa innra meš manneskjunni frį barnsaldri hverfa ekki svo glatt. Žęr komu til vegna įkvešinna ašstęšna. Stundum žarf einfaldlega aš sętta sig viš aš žęr verša verša žarna eitthvaš įfram. Žęr fį žį sķna sérstöku skśffu en umfram allt mį ekki leyfa žeim aš stjórna daglegum athöfnum og įkvöršunum. skipstjóri

Sį dagur getur markaš nżtt upphaf žegar manneskjan segir viš sjįlfan sig  „Ég er minnar gęfu smišur“. Žar meš įkvešur viškomandi aš hefja hreinsun ķ hausnum į sér og taka til ķ sķnu lķfi. Hįlfnaš er verk žį hafiš er segir mįltękiš. Vinnan felst m.a. ķ aš forgangsraša, henda śt śreltum hugsunum sem bara lįta manni lķša illa. Hlśa žess ķ staš aš styrkleikunum og beina sjónum aš žvķ góša sem er innra og allt um kring. Sem fulloršinn er žaš aldrei of seint aš byrja aš taka stjórn į žvķ sem mašur getur ķ raun og sann stjórnaš, sjįlfum sér.


Fyrirmyndaržingmašurinn, er hann til?

Fyrirmyndaržingmašurinn er sį sem er heišarlegur, yfirvegašur, vinnusamur, mįlefnalegur en einnig beittur. Umfram allt žarf hann aš hafa almenna hagsmuni žjóšarinnar aš leišarljósi og foršast allt sérhagsmunapot.
Situr žessi žingmašur į žingi nśna?

Į žessu haustžingi hefur żmislegt gengiš į eins og oft įšur. Žingmenn hafa talaš um andlegt ofbeldi, verstu verkstjórn žingsins hingaš til, gerręšisleg vinnubrögš o.s.frv.

Veršum viš sem žjóš ekki aš fara aš huga aš alvöru breytingum til aš laga žetta?

Ef samskipti eiga aš verša jįkvęšari og heilbrigšari į žinginu hlżtur aš verša aš breyta vinnufyrirkomulaginu.

Frį žvķ aš elstu menn muna hafa samskipti į žingi įtt žaš til aš vera į lįgu plani, karp, žras og įsakanir sem ganga į vķxl. Margir segja kannski bara "hva, er žetta ekki bara eins og žetta į aš vera? Svona eru jś stjórnmįlin?"

Til aš auka lķkur į jįkvęšum samskiptum og faglegum vinnubrögšum žarf aš finna stjórnarandstöšunni annan farveg til aš koma mįlum aš, taka žįtt og hafa įhrif. Hęgt aš horfa til žinga sem eru aš virka vel? Til dęmis žar sem minnihluti og meirihluti vinna saman, ręša saman, mętast ķ umdeildum mįlum og eiga vitręnar samręšur žjóš sinni til heilla. Žetta mį sjį t.d. į danska žinginu.

Er kannski bara mannskemmandi aš vera ķ stjórnarandstöšu?
Į Alžingi Ķslendinga er eina tęki stjórnarandstöšunnar aš beita mįlžófi og senda stjórnarlišum tóninn, beitt orš sem stundum verša, ķ hita leiksins helst til of hvöss. Viš žessar ašstęšur er stutt ķ pirring og ergelsi. Stjórnarlišar eru išulega margir hverjir engu skįrri og svara til baka į sama lįga planinu.

En žaš hlżtur aš reyna oft į žolrifin aš vera ķ stjórnarandstöšu. Aš vera kosin til įhrifa žar sem žér er ętlaš aš standa žig en fį sķšan litla hlustun hvaš žį aš geta komiš aš breytingum. Svo slęm hafa samskiptin oršiš og andrśmsloftiš aš žingmenn hafa aš undanförnu talaš um andlegt ofbeldi og aš persónulegar įrįsir eigi sér staš milli einstaka žingmanna.

Hvaš er įtt viš žegar talaš er um aš eitthvaš sé persónulegt?
Žegar višhorf og skošun einhvers er tengt žér sem persónu, t.d. "aš žś hafir žessa skošun žvķ žś sért svo vitlaus eša illa upplżst(ur)" eša ef slķkt er sett ķ samband viš śtlit, hugmyndafręši, ašstęšur, gildi, kyn eša trś žį er talaš um aš eitthvaš sé persónulegt. Manneskjan sem žessu er beint aš upplifir aš veriš sé aš gera lķtiš śr henni, hęšast aš henni eša veriš sé aš nķša hana. 

Vondur mórall į žinginu?
Sé žess ašgętt aš fara ekki yfir mörkin ķ samskiptum og reyna aš halda žeim į sęmilega kurteislegum nótum er ekki loku fyrir žaš skotiš aš menn geti įtt žokkalegt samstarfssamband žrįtt fyrir aš vera į öndveršum meiši ķ stórum og erfišum mįlum. Einstakir sem senda hvor öšrum tóninn endrum og sinnum eru engu aš sķšur félagar og jafnvel vinir utan žingsalar.

Žaš er vel hęgt aš vera mįlefnalegur en samt beittur og įkvešinn. Žaš mį gagnrżna vinnubrögš, mešhöndlun mįls, ašgeršarleysi eša lżsa yfir óįnęgju meš verklag eša hvaš eina įn žess aš rįšast į manneskjuna sjįlfa sem persónu.

En žegar einhverjum finnst hann meš öllu įhrifalaus enda žótt hann sé į launum viš aš "hafa įhrif" getur kannski veriš erfitt aš halda yfirvegun. Ķ žessum ašstęšum finnur fólk gjarnan til vanmįttar, finnst žaš komiš śt ķ horn. Alveg sama hversu ašstęšur eru slęmar og stašan oft vonlaus er neikvęš framkoma og dónaskapur alltaf į įbyrgš žess sem hana sżnir. Hver og einn veršur aš gera upp viš sig hvort hann sé sįttur viš framkomu sķna og samskipti viš samstarfsfélaga sķna.

Žingmašur sem er mjög dónalegur og grófur ķ tali gagnvart öšrum žingmanni styrkir varla stöšu sķna. Reyndar er eins og sumum sem į slķkt hlusta finnist žetta auka viršingu og vegsemd viškomandi žingmanns og vera merki um kraftmikinn og įręšinn žingmann. Sumir hafa e.t.v. gaman af žessu, finnst žetta flott, hugsa „jį lįttu hann bara hafa žaš „ o.s.frv. Ķ öšrum kann aš hlakka, hugsa kannski „gott į helvķtiš“, eša „jį og žetta eru nś rįšamennirnir sem žjóšin kaus“ o.s.frv., „fjör į žinginu ha!“

Žingmenn eru fyrirmyndir
Hafa skal ķ huga aš žingmenn eru fyrirmyndir. Börn og unglingar heyra fréttir af hamaganginum į žinginu. Alist börn upp viš aš horfa į fulloršiš fólk tala meš žessum hętti hvert viš annaš er hętta į aš žau telji žetta vera ešlilegur talsmįti og višurkennd framkoma. Sumt fulloršiš fólk af bįšum kynjum tekur sjįlft žįtt ķ persónulegu skķtkasti t.d. į samfélagsmišlunum žar sem žeir lįta móšan mįsa um einhverja manneskju og spara žį ekki ljótu oršin. Margir hugsa kannski, fyrst žingmenn leyfa sér aš tala svona illa um žessa manneskju get ég gert žaš lķka?

Gera žingmenn sér yfir höfuš grein fyrir hversu sterk fyrirmynd žeir eru bęši gagnvart fulloršnum og börnum?

 


Andlegt ofbeldi

andlegt ofbeldi mynd 1Žegar talaš er um aš einhver sé beittur andlegu ofbeldi er oftast įtt viš ofbeldi sem varir yfir einhvern tķma frekar en t.d. einstaka neikvęša framkomu sem sżnd er vegna mikils pirrings eša skyndilegrar reiši. Žį getur veriš um aš ręša įkvešnar ašstęšur žar sem įgreiningur er ķ gangi, deilur eša óvęntar uppįkomur hafa įtt sér staš.

Andlegt ofbeldi ķ sinni verstu mynd getur veriš afar duliš, stundum žannig aš žaš tekur žann sem fyrir žvķ veršur jafnvel einhvern tķma aš įtta sig į aš hann er beittur žvķ. Ķ andlegu ofbeldi felst ekki alltaf bara ljót orš eša hótanir heldur er "ofbeldiš" sżnt meš żmsu lķkamsmįli s.s. tónninn ķ röddu getur veriš ógnandi, einnig svipbrigši og fleira ķ tjįningunni sem ętlaš er aš styšja viš ljótu oršin og svķviršingarnar.

Sem dęmi, vęri ég beitt grófu andlegu ofbeldi af einhverjum er ég aš vķsa ķ oršbundna og/eša tįknręna hegšun/framkomu sem ég upplifi sęrandi, nišurlęgjandi, hótandi eša meišandi į einhvern hįtt.

Ég vęri aš skynja/upplifa a.m.k.eitthvaš eša allt af eftirfarandi:
Fjandsamlega framkomu viškomandi gagnvart mér og aš hann/hśn vilji stjórna mér

Nišurlęgingu, skömm žar sem viškomandi, stundum ķ višurvist annarra, gerir lķtiš śr mér, gagnrżnir mig, reynir aš gera mig aš athlęgi eša vill sem oftast benda į og gera mikiš śr "göllum" sem honum eša henni finnst ég hafa. Gagnrżnin er yfirleitt mjög persónuleg og varšar žį oft vitsmuni (vera heimskur) og/eša śtlit.

Gerandi andlegs ofbeldis ķ sinni verstu mynd gagnrżnir e.t.v. einnig įkvaršanir sem ég hef tekiš eša ekki tekiš, eša eitthvaš sem ég hef gert eša ekki gert, sagt eša ekki sagt, hvernig ég hef stašiš mig o.s.frv.

Ķ stuttu mįli hvaš eina ķ mķnu fari og atferli er ekki nógu gott heldur vill gerandinn benda stöšugt į hversu ómöguleg manneskja ég er. Hann gerir sér žvķ far um aš koma žvķ į framfęri sem oftast og meš sem skżrustum hętti og jafnvel viš sem flest tękifęri.

Ķ andlegu ofbeldi felst oft illkvittni, eins og sį sem beitir žvķ óski žess aš illa fari fyrir manneskjunni sem hann beitir ofbeldinu eša ķ žaš minnsta óskar hann žess aš hśn geri mistök. Žį er jafnvel eins og hlakki yfir gerandanum. Žį hefur hann einnig enn meira milli handanna til aš spila śr žegar hann vill sverta og svķvirša manneskjuna sem hann beitir ofbeldinu. 

Ef einhver segist vera beittur andlegu ofbeldi er hann eša hśn oftast aš vķsa ķ eitthvaš višvarandi, endurtekiš, eitthvaš sem manneskjunni finnst hśn bśa viš (į heimili eša vinnustaš) og sem vofi yfir henni. Um er aš ręša eitthvaš sem hśn getur vęnst en veit kannski ekki alveg nįkvęmlega hvenęr, ķ hvernig mynd eša viš hvaša ašstęšur žaš birtist nęst.

Žaš sem einkennir persónuleika geranda andlegs ofbeldis er ekki bara aš vera gagnrżninn og dómharšur heldur vill hann gefa af sér mynd žess ašila sem veit allt best, sé sterkur og sį sem hefur valdiš. Žess vegna notar hann tękifęri sem gefast til aš nišurlęgja manneskjuna sem hann beitir ofbeldinu žvķ žį finnst honum hann vera aš upphefja sig. Žį finnst honum hann vera aš styrkja sig og skerpa enn frekar į žessum mikla mun į sér og "hinum", sér ķ hag, hinum sķšarnefnda ķ óhag.

Ķ framkomu geranda andlegs ofbeldis (ķ sinni verstu mynd) mį išulega finna mikla stjórnsemi, ósveigjanleika, óbilgirni og ósanngirni sem er lišur ķ aš valda manneskjunni sem beitt er ofbeldinu sem mestri vanlķšan og sérstaklega vanlķšan meš sjįlfa sig. 

andlegt ofbeldi mynd 2

Hvar eru mörkin?

Sį sem sżnir annarri manneskju neikvęša framkomu er ekki endilega gerandi "andlegs ofbeldis", sér ķ lagi ef viškomandi sżnir ekki slķka framkomu aš öllu jöfnu og jafnvel mjög sjaldan. Sennilega hafa flestir einhvern tķman sagt ljóta hluti viš manneskju t.d. ķ bręšiskasti eša ķ ergelsi t.d. ef deilur eru ķ gangi eša ef manni ofbżšur eitthvaš ķ fari einhvers.

Reglan er engu aš sķšur įvallt sś aš žegar einhver segist beittur ofbeldi aš gera žį aldrei lķtiš śr upplifun manneskjunnar hvort heldur hśn sé aš andlegu eša lķkamlegu ofbeldi žar meš tališ ofbeldi eins og einelti. Į vinnustöšum skal žess vegna įvallt skoša slķkar kvartanir vandlega. Sama gildir um heimilisofbeldi. Žann vanda veršur samfélagiš aš berjast gegn, allir sem einn.

Samantekt

Sį sem beitir andlegu ofbeldi notar žaš til aš stjórna og brjóta nišur sjįlfsmynd og sjįlfsviršingu manneskjunnar sem hann beitir ofbeldinu. Afleišingin veršur m.a. sś žolandinn fer aš lķta į sig meš neikvęšum augum og trśa aš hann/hśn sé ómöguleg manneskja, ónżt manneskja, sķšri en ašrir, manneskja sem geti ekkert, kunni ekkert, skilji ekkert og sé gagnslaus. Markmišiš meš ofbeldinu, mešvitaš eša ómešvitaš er aš „minnka“ manneskjuna og planta inn ķ hana vanlķšan og óöryggi um sjįlfa sig. Mjög oft er markmiš gerandans einnig aš gera manneskjuna hįša sér, eša ašstęšunum, fį hana til aš trśa aš hśn geti ekki stašiš ein eša veriš sjįlfstęš og megi bara žakka fyrir aš einhver vilji vera meš henni eša aš ekki sé bara bśiš aš reka hana sé um aš ręša vinnustaš.

Hvaš bżr innra meš geranda andlegs ofbeldis er efni ķ annan pistil.

 

 

 

 

 

 

 


Hrafn Jökulsson, eldhugi og hugsjónarmašur sem fęr fólk meš sér

VišurkeninngmyndbestHrafn Jökulsson hlaut ķ dag Višurkenningu Barnaheilla – Save the Children į Ķslandi įriš 2015. Meš Hrafni į myndinni eru Stefįn Žór Herbertsson, Erna Reynisdóttir, Róbert Lagerman og Kolbrśn Baldursdóttir.

(Śr ręšu formanns)

"Hrafn hefur veriš óžreytandi viš hugsjónastarf į Ķslandi og Gręnlandi. Hann og félagar hans ķ skįkfélaginu Hróknum hafa įsamt nįnum samstarfsfélaga, Stefįni Žór Herbertssyni, formanni KALAK, vinafélagi Ķslands og Gręnlands bošaš fagnašarerindi skįkar og vinįttu mešal Austur-Gręnlendinga.

Hrafn er landsžekktur eldhugi og rithöfundur og frįbęr fyrirmynd. Óhętt er aš segja aš hann hugsi stórt og kunni aš virkja fólk til žįtttöku ķ ęvintżrum sķnum. Hann er vel mešvitašur um mikilvęgi žess aš börn hafi trś į sér og veit aš gott sjįlfstraust byggir į mörgum stólpum. Sį andlegi grunnur sem Hrafn og félagar hans hafa styrkt meš žvķ aš kenna börnum skįkķžróttina felur ķ sér fjölžętta fęrni. Hśn žjįlfar m.a. sjónminni og sjónręna rökhugsun, žjįlfar barn ķ aš hugsa sjįlfstętt, višhafa gagnrżna hugsun, fįst viš óhlutbundin višfangsefni og finna rökleg tengsl.

Žannig leggur skįkķžróttin svo ótal margt į vogarskįlar žroska barns sem hana stundar. Auk einbeitingar sem skįkin krefst,  žolinmęši og sjįlfsaga, aušgar ķžróttin ķmyndunarafliš og iškendur lęra aš hugsa ķ lausnum. Skįkķžróttin kallar į hugrekki, aš žora aš taka įkvöršun og hśn žjįlfar iškendur ķ aš lesa ķ, greina og meta stöšu.

Félagslegur įvinningur žeirra sem stunda skįkķžróttina į sér einnig margar hlišar. Tengsl myndast žótt ašilar hafi žaš eina markmiš sameiginlegt, aš tefla skįk og ętla aš vinna hana.
Žannig getur skįkboršiš lašaš aš börn frį gjörólķkum menningarheimum, eins og Hrafn lżsir sjįlfur:
Skįkin er einfaldlega frįbęrt tęki til žess aš efla samskipti og vinįttu enda žarf enga tungumįlakunnįttu til aš lęra leikreglurnar og allir geta veriš meš.

Žetta višhorf samrżmist vel hugsjónum Barnaheilla, sem hafa lagt mikla įherslu į VINĮTTUNA meš t.a.m. Vinįttuverkefni Barnaheilla sem į žrišja tug leikskóla hafa tekiš upp frį og meš byrjun nęsta įrs. Višhorfiš styšur jafnframt žaš sem Barnaheill į Ķslandi hefur reglulega minnt į ķ ręšu og riti og žaš er rétt barna til tómstunda og žįtttöku ķ lķfi og leik, óhįš stöšu foreldra žeirra ķ žjóšfélaginu.

Skįkin hentar žannig einstaklega vel ķ samfélagi eins og į Gręnlandi žar sem landfręšilegar ašstęšur og mannfęš bjóša börnum almennt ekki upp į mörg tękifęri til tómstundaiškunar. Meš skįklandnįmi Hróksins og KALAK į Gręnlandi hefur fjöldi Gręnlenskra barna fengiš tękifęri til aš žroska meš sér žį fęrni sem skįkķžróttin veitir, sem žau hefšu mögulega annars fariš į mis viš.

Skįkfélagiš Hrókurinn var stofnaš ķ kringum aldamótin af Hrafni og félögum hans sem tefldu saman į Grandrokk og naut félagiš mikillar velgengni. Žaš įtti fyrir rest 13 gullpeninga og var Ķslandsmeistari ķ skįk. Vinafélag Gręnlands og Ķslands, KALAK, var stofnaš ķ Norręna Hśsinu ķ Reykjavķk mišvikudaginn 4. mars 1992 og voru stofnfélagar 43.

Skįklandnįm Hróksins og Kalak į Gręnlandi hófst um 2003 en į žeim tķma var skįk nęr óžekkt į Gręnlandi. Alžjóšlegt skįk­mót var haldiš ķ fyrsta sinn į Gręn­landi žaš sama įr.

Ķ gegnum skįkina hafa žessar tvęr žjóšir, Ķsland og Gręnland oršiš sem ein fjölskylda en, „ Viš erum ein fjölskylda“, er einmitt kjörorš skįkmanna. “

Sķšan žį hafa lišsmenn Hróksins og Kalak ekki einvöršungu heimsótt fjölda bęja og žorpa og kennt börnum skįk heldur hafa einnig gefiš börnum į Gręnlandi gjafir svo sem taflsett, fatnaš og ašrar naušsynjavörur.

Og aš lokum er gaman aš  nefna aš Hrafn og Hrókurinn hefur frį upphafi veriš virkur žįtttakandi ķ žvķ sem kallaš er sundkrakkaverkefni Kalak, vinafélags Ķslands og Gręnlands. Į hverju įri, undanfarin 10 įr, hefur 11 įra börnum frį litlu žorpunum į austurströnd Gręnlands veriš bošiš til Ķslands, aš lęra sund og kynnast ķslensku samfélagi".

Śr ręšu formanns Barnaheilla- Save the Children į Ķslandi viš afhendingu višurkenningar Barnaheilla 2015. Athöfnin var haldin 20. nóvember į afmęli Barnasįttmįla Sameinušu žjóšanna.

 

 


LĶFSBÓKIN, žįttur um félags- og sįlfręšileg mįlefni

Lķfsbókin 1Žęttirnir LĶFSBÓKIN (4 alls) voru keyptir af śtvarpsstöšinni Śtvarpi Sögu og hafa nś allir veriš sendir śt.

Hęgt er aš hlusta į žį undir linknum Eldri žęttir į heimasķšu Śtvarp Saga

16. nóvember Flżtingar ķ grunnskólum
Meginžema:

Ķ žęttinum er fjallaš um žegar barni er flżtt um bekk og stundi nįmi meš įri eldri krökkum. Einnig ef barni er flżtt meš žeim hętti aš žaš fer einu įri fyrr ķ grunnskóla. Aš flżta barni ķ nįmi er įkvöršun sem vanda žarf vel til. Eftir aš barni hefur veriš flżtt upp um bekk er ekki aftur snśiš ķ raun. Žegar barni er flżtt meš žeim hętti aš žaš byrjar įri fyrr ķ skóla kemur žaš oft ķ kjölfar žess aš tekiš hefur veriš eftir žvķ aš žaš er óvenju brįšžroska miša viš jafnaldra.

Ķ žęttinum veršur rętt viš Ingu Westman en hśn er móšir drengs sem įkvešiš var aš yrši fęršur upp um bekk og einnig er rętt viš unga menn,žį Jón Steinarsson og Hjörvar Óla Siguršsson en bįšir stundušu nįm meš įri eldri krökkum.

5. nóvember Ęttleišingar į Ķslandi
Meginžema:

Öll žrįum viš aš tilheyra fjölskyldu meš einum eša öšrum hętti og oft įn umhugsunar vęntum viš žess aš eignast okkar eigin barn.

Žaš getur tekiš mikiš į, tķma, žrek og oft mikla angist ef ķ ljós koma vandamįl tengd žvķ aš eignast barn žegar žrįin aš verša foreldri er yfiržyrmand. Ęttleišing er valkostur sem fjölmargir ķ žessum sporum kjósa aš skoša og velja. Ęttleišing er žó ekki einungis möguleiki ķ žeim tilfellum hjóna sem geta ekki eignast barn. Žetta er mešal annars valmöguleiki samkynhneigšra hjóna. Um nokkurt skeiš hafa einhleypir einnig įtt žess kost aš ęttleiša börn ekki einungis ķslensk börn heldur einnig börn erlendis frį.

Ķ žęttinum veršur fjalla um hvernig žessum mįlum er hįttaš hér į Ķslandi og rętt viš Sigrķši Grétu Žorsteinsdóttur og Kristbjörgu Ólafsdóttur sem įsamt mökum sķnum hafa ęttleitt börn erlendis frį.

14. október Einelti į vinnustaš
Meginžema:

Afleišingar eineltis geta veriš alvarlegar og lita oft ęvi žess sem fyrir žvķ veršur. Einelti sem varir ķ einhvern tķma skašar sjįlfsmyndina. Hvaša žolandi eineltis kannast ekki viš tilfinninguna um aš finnast hann vera ómögulegur, finnast hann ekki geta treyst neinum lengur, jafnvel ekki sjįlfum sér žegar kemur aš žvķ aš meta og lesa ķ ašstęšur og samskipti? Birtingarmyndir eineltis į vinnustaš geta veriš mismunandi.

Ķ žęttinum er fjallaš m.a. um helstu birtingamyndir, helstu einkenni og ašstęšur žolenda og gerenda og sķšast en ekki sķst hvaša ferla vinnustašur žarf aš hafa til aš taka į mįlum af žessu tagi meš faglegum og manneskjulegum hętti. Rętt er viš Jón Žór Ašalsteinsson sem upplifši aš hafa veriš lagšur ķ einelti į fyrri vinnustaš sķnum. Segir hann frį žvķ hvernig verkstjórinn beitti hann og ašra starfsmenn andlegu og lķkamlegu ofbeldi.

5. október ADHD og stślkur
Meginžema:

Žįtturinn fjallar um stślkur og ADHD. ADHD er skammstöfun fyrir Attention Deficite and hyberactivity disorder.

Barn sem glķmir viš ADHD og fęr ekki ašstoš viš hęfi i formi hvatningar og ašlögunar og stundum lyfjamešferšar er ķ hęttu meš aš missa trś į sjįlft sig og upplifa óöryggi ķ félagslegum ašstęšum.  Ķ žęttinum er fjallaš um ADHD meš sérstaka įherslu į stślkur. Einkenni hjį stślkum geta birst meš ólķkum hętti en hjį drengjum. Leitaš mun fanga m.a. ķ gögn  adhd samtakanna sem finna į vefnum adhd.is. og rętt er viš Sęunni Kristjįnsdóttur, móšur stślku sem glķmir viš ADHD.

Umsjónarmašur žįttanna og dagskrįgerš annašist Kolbrśn Baldursdóttir

 


Žś ferš ķ taugarnar į mér

Žś ferš ķ taugarnar į mér.

Sjį grein sem birt var ķ Fréttablašinu ķ gęr 8. nóvember 2015 į Degi gegn einelti.

Žeir sem eru andstyggilegir viš ašra manneskju og leggja kerfišsbundiš fęš į hana hafa kannski, af einhverjum orsökum, aldrei elskaš sjįlfan sig?

yes yes.jpg


Žrįin aš eignast barn

Lķtiš barnŽįtturinn LĶFSBÓKIN veršur sendur śt ķ dag, fimmtudag 5. nóvember kl. 17 į Śtvarpi Sögu. Fjallaš er um ęttleišingar į Ķslandi.
Vištöl eru viš Sigrķši Grétu Žorsteinsdóttur og Kristbjörgu Ólafsdóttur.
Meginžema:
Öll žrįum viš aš tilheyra fjölskyldu meš einum eša öšrum hętti og oft įn umhugsunar vęntum viš žess aš eignast okkar eigin barn.
Žaš tekur mikiš į, tķma, žrek og oft mikla angist ef ķ ljós koma vandamįl tengd žvķ aš eignast barn žegar žrįin aš verša foreldri er yfiržyrmandi mikil. Ęttleišing er valkostur sem fjölmargir ķ žessum sporum kjósa aš skoša og velja.
Ęttleišing er žó ekki einungis möguleiki ķ žeim tilfellum hjóna sem geta ekki eignast barn. Žetta er mešal annars valmöguleiki samkynhneigšra hjóna. Og um nokkurt skeiš hafa einhleypir einnig įtt žess kost aš ęttleiša börn ekki einungis ķslensk börn heldur einnig börn erlendis frį.
Ķ žęttinum veršur fjalla um hvernig žessum mįlum er hįttaš hér į Ķslandi og rętt viš foreldra sem hafa ęttleitt börn erlendis frį.
Žįtturinn var geršur ķ september 2014.


8. nóvember

ķžróttamynd 2Sunudaginn 8. nóvember nęstkomandi er Eineltisdagurinn į Ķslandi. Aš helga einum degi barįttunni gegn einelti er gott mįl žvķ žaš minnir okkur į aš huga enn frekar aš žessum mįlaflokki.

Į heimasķšunni www.kolbrunbaldurs.is er aš finna stutt myndbönd um eineltisfręšslu fyrir grunnskólabörn. Einnig fręšslufyrirlestur fyrir foreldra. 

Į vefnum er auk žess aš finna upplżsingar og fręšslu um ašgeršir gegn einelti, forvarnir og verkferla viš śrvinnslu eineltismįla. Auk greina og pistla um žennan mįlaflokk er aš finna sżnishorn af višbragšsįętlun og tilkynningareyšublaši fyrir skóla, félög,  stofnanir og fyrirtęki.

Fręšslufyrirlestrarnir eru byggšir į bókinni EKKI MEIR sem er handbók um forvarnir og śrvinnslu eineltismįla.


Hlustum į börnin!

Ég vildi aš ég vęri ósżnilegAš hlusta į börnin, meš virkri hlustun.

Ljósmyndasżningin Óskir ķslenskra barna ķ Borgarbókasafninu Geršubergs er opin til įramóta.
Sżningin er gjöf Barnaheilla – Save the Children į Ķslandi og Įstu Kristjįnsdóttur ljósmyndara til barna į Ķslandi ķ tilefni af 25 įra afmęli samtakanna og Barnasįttmįla Sameinušu žjóšanna.
 
Inntak sżningarinnar byggir į sönnum reynslusögum barna sem hafa upplifaš ofbeldi, vanrękslu, einelti eša hafa bśiš viš fįtękt. Myndirnar sżna ķmyndašar óskir žessara sömu barna.

Ég vildi óska aš ég vęri haršur gaur
Hlutverk okkar fulloršinna er aš hlusta į hvaš börnin eru raunverulega aš segja okkur, hlusta į reynslusögur žeirra, hverjar eru žeirra žrįr, vęntingar, žarfir og óskir.
 
Į sżningunni fį börnin tękifęri til aš festa sķnar óskir į ó
Ég vildi óska aš ég gęti flogiš burtskatré eša setja miša meš óskum sķnum ķ óskakassa.
 
Dįsamleg sżning sem hefur ekki sķst žaš mikilvęga hlutverk aš hjįlpa okkur fulloršna fólkinu aš hlusta enn betur į börnin og setja okkur ķ spor žeirra.
 

Įhrif skilnašar į börn

Tķmarnir hafa breyst. Ķ grunnskóla eša barnaskóla eins og žaš hét minnist ég žess aš hafa veriš eina skilnašarbarniš ķ bekknum. Gagnvart skilnaši foreldra var ķ žį daga takmarkašur skilningur.

crying child

Hvernig lķšur skilnašarbörnum ķ dag?

Skilnašur er aldrei aušveldur. Skilnašur hefur alltaf einhver įhrif į börnin jafnvel žótt reynt sé aš halda žeim sem mest utan viš hann. Sś breyting sem į sér staš viš skilnaš ž.e. aš foreldrar flytja ķ sundur hefur oftast mikil įhrif į börnin. Žau eru ekki lengur aš vakna į morgnana meš bįša foreldra sķna į heimilinu. Hversu mikil og djśpstęš įhrif fer eftir ótal breytum svo sem aldri, žroska og tengsl barnsins viš foreldra sķna. 

Margt hefur breyst į 50 įrum.  Įn žess aš hafa einhverjar rannsóknarnišurstöšur til aš styšjast viš, žį vil ég engu aš sķšur fullyrša aš ķ sumum tilvikum er hęgt aš finna bekk žar sem jafnvel helmingur barnanna eiga foreldrar sem ekki bśa saman.  

Samhliša žeirri stašreynd aš skilnušum hefur fjölgaš hefur višhorf til skilnašar almennt séš breyst. Nśna eru foreldrar og žeir sem sinna börnum hvort heldur ķ skóla eša ķ tómstundum farin aš skilja betur įhrif skilnašar į börn og mögulegar afleišinga hans į sįlarlķf barnanna.

Góšir foreldrar sem setja hagsmuni barna sinna ķ forgang reyna žess vegna aš vanda sig og leitast viš sem mest žeir geta aš lįgmarka og milda neikvęšustu žęttina sem skilnašinum fylgir.

Undir hvaša kringumstęšum er skašsemin mest? 

Alvarlegar og langvinnar afleišingar skilnašar į börnin eru helst ķ žeim tilvikum žar sem skilnašurinn hefur haft langan og įtakamikinn ašdraganda og žar sem börnin hafa jafnvel oršiš į milli ķ hatrömmum deilum foreldra sinna. Ekki bętir śr skįk ef foreldrarnir halda įfram eftir skilnašinn aš deila og skammast śt ķ hvort annaš fyrir framan börnin og börnin verša jafnvel bitbein žeirra.

Börnunum ķ žessum tilfellum finnst jafnvel stundum skilnašur foreldra sinna vera žeim aš kenna. Vanlķšan žeirra er oft mikil, žau upplifa óöryggi, vonleysi og sorg. Barni sem lķšur meš žessum hętti į erfitt meš aš glešjast, hlakka til og slaka į ķ félagslegum samskiptum. Sjįlfsmat žeirra bżšur hnekki og oft reyna žau aš lįta sig "hverfa", ķ žaš minnsta, lįta lķtiš fyrir sér fara. Sum hętta aš bjóša vinum sķnum heim žvķ žau vilja ekki aš neinn viti um skilnašinn.

Žeir sem eru aš ķhuga skilnaš eša standa e.t.v. ķ erfišum og sįrsaukafullum skilnaši verša aš huga sérstaklega aš andlegri lķšan barna sinna ķ skilnašarferlinu. Žeir verša aš gęta žess aš erfišar tilfinningar, reiši og e.t.v. biturleiki žeirra bitni undir engum kringumstęšum į börnunum.

Aš setja sig ķ spor barna sinna undir žessum kringumstęšum ętti ekki aš vera erfitt fyrir neitt foreldri. Prófa ķ smįstund aš ķmynda sér aš vera barniš sitt sem er aš reyna aš skilja af hverju mamma og pabbi vilja ekki vera lengur saman og af hverju žau žurfa aš vera svona reiš viš hvort annaš.


Börn sem beita ofbeldi

Af hverju beita börn ofbeldi? Sįlfręšingur segir żmsar įstęšur aš baki… „Börn sem beita ofbeldi lķšur ekki vel sjįlfum

Sjį umfjöllun į Fréttanetinu

Ofbeldismynd


Mešvirkni ķ uppeldi į stundum rętur aš rekja til vanlķšunar og óöryggis foreldra

Uppeldi sem samanstendur af kęrleika, festu, hvatningu, hrósi og fręšslu er lķklegt til aš skila góšum įrangri. Markmišiš er aš barniš vaxi og verši sjįlfstęš, gefandi, įbyrg og hugsandi manneskja sem skilur og skynjar meš hvaša hętti hśn getur stušlaš aš betra samfélagi fyrir sjįlfa sig og ašra. Ekkert barn er nįkvęmlega eins og annaš. Engu aš sķšur er įkvešinn kjarni sem skiptir sköpum ķ uppeldi ef žaš į aš takast eins vel og kostur er.

Öskur

Žaš er aldrei of mikiš af įstśš ķ uppeldinu. Hins vegar rugla sumir foreldrar saman įstśš og ofdekri. Dęmi um žetta er žegar foreldrar allt aš kęfa barniš sitt af žvķ sem žau telja vera umhyggju og góšsemi en er ķ raun eftirlęti, markaleysi og jafnvel mešvirkni. Žegar žannig er hįttaš er stundum veriš aš uppfylla žarfir foreldranna frekar en barnsins. Enda žótt um góšan įsetning er aš ręša į mešvirkni meš barni sķnu oft rętur aš rekja til vanlķšunar og óöryggis foreldranna. Foreldrum sem glķma sjįlfir viš andlega vanlķšan skortir stundum žrek og įręšni til aš setja börnum sķnum mörk. Sektarkennd veršur til žess aš žeir gefa frekar eftir og treysta sér ekki til aš gera kröfur sem hęfir aldri barnanna og žroska. Žannig geta sįlręn veikindi foreldra veikt žau ķ foreldrahlutverkinu.

Neikvęš įhrif markaleysis

Sumir foreldrar segja e.t.v. aš žeir séu eftirlįtir viš börn sķn vegna žess aš žeir elski žau svo mikiš og séu jafnvel „slęmir“ foreldrar ef žeir banni barni sķnu of oft eša neiti kröfum žeirra. En vęntumžykja hefur ekkert aš gera meš hversu mikiš barniš fęr aš stjórna eša fęr af veraldlegum gęšum. Mörgum foreldrum veršur žetta ljóst žegar neikvęš įhrif markaleysis eša ofdekurs sżna sig t.d. žegar, ķ staš žakklętis og įnęgju koma enn meiri kröfur, vansęld og óįnęgja. Žegar svo er komiš getur veriš žrautinni žyngri aš ętla žį aš fara aš setja reglur og ramma. Grundvöllur foreldrakęrleiks er aš setja hagsmuni barnsins įvallt ķ forgang. Ķ žvķ felst aš leišbeina žvķ, setja žvķ mörk, veita žvķ festu og ašhald. Foreldrarnir rįša. Žeir vita hvaš barninu er fyrir bestu og žeir bera įbyrgš į žvķ til 18 įra aldurs.

Reglurammi samfélagsins er til žess geršur aš styšja foreldra ķ uppeldishlutverkinu. Markmišiš er aš vernda og kenna barninu naušsynleg atriši sem žaš žarfnast til aš auka lķkur į velfarnaši ķ lķfinu. Oft kemur sį tķmi aš barniš lķkar illa viš reglurnar, finnst žęr ósanngjarnar og finnst foreldrar sķnir vera bęši vondir og leišinlegir. Žegar sś staša kemur upp verša foreldrar aš standa fast į sķnu og minna sig į hvers hagsmuna veriš er aš gęta meš reglunum og hvaša tilgangi žeim er ętlaš aš žjóna. Vissulega er mikilvęgt aš hlusta į barniš sitt og naušsynlegt er aš geta sżnt sveigjanleika žegar svo ber viš. Meš višeigandi festu og ašhaldi ķ uppeldinu sem hęfir aldri og žroska hverju sinni eru foreldrar aš sżna ķ verki aš žau elska barniš sitt og vilja gera allt sem žarf til aš hįmarka möguleika žess į aš skapa sér hamingjurķkt lķf.

Hvaš er svona mikilvęgt viš ramma, reglur, festu og aga?

Meš žvķ aš skorast undan aš setja upp višhlķtandi ramma ķ kringum barniš, setja žvķ mörk og gera višeigandi kröfur til žess er veriš aš svķkja barniš um tękifęri til frekari félags- og persónužroska. Žaš er veriš aš svķkja žaš um aš öšlast aukinn skilning og innsęi ķ fjölmargar leikreglur umhverfisins; aš lęra żmsa fęrnižętti, standast kröfur, setja sig ķ spor annarra, beita sjįlfsaga, žekkja eigin takmörk, įtta sig į persónulegum mörkum annarra, getu til aš taka įbyrgš, sinna skyldum og margt fleira. Įhrif og afleišingar af markalausu uppeldi koma ekki einungis fram ķ persónulegum žįttum heldur einnig žegar barniš žarf aš eiga samskipti viš ašra, axla įbyrgš og taka afleišingum į eigin gjöršum.

Er hęgt aš hrósa of mikiš?

Hvatning, hrós og örvun eru mešal kjarnažįtta farsęls uppeldis og getur, ef rétt er notaš, aldrei oršiš of mikiš. Vissulega er hęgt aš kęfa barniš af innantómu hrósi eins og öllu öšru. Ef barniš sér sjaldan tengingu milli hróss sem žaš fęr og žess sem veriš er aš hrósa žvķ fyrir, missir hrósiš gildi sitt smįm saman. Barn sem ališ er upp viš mikla og višvarandi hvatningu og hrós žegar viš į er lķklegt til aš žroska meš sér jįkvęša og sterka sjįlfsmynd sem stušlar aš auknu persónulegu og félagslegu öryggi. Barn sem bżr yfir slķkum styrkleikum, finnur og veit aš žaš getur meš jįkvęšri hugsun og hegšun nįš markmišum sķnum og haft góš įhrif į umhverfiš. Žetta barn er lķklegt til aš žróa meš sér sjįlfsviršingu en žaš er einmitt hśn sem er öflugasta vörnin gegn ytri vį. Einstaklingur sem ber viršingu fyrir sjįlfum sér er sķšur lķklegur til aš įkveša aš gera eitthvaš sem t.d. getur skašaš heilsu hans. Fįtt annaš er eins skotheld forvörn og sjįlfsviršing sem og jįkvęš sjįlfsmynd.

Fręšsla ķ uppeldi

Fręšsla ķ uppeldi veršur seint ofmetin. Hęgt er aš fręša barniš sitt meš žvķ aš nota:

  1. Umręšur, samtöl, bein fyrirmęli og leišbeiningar
  2. Meš sżnikennslu, (barniš horfir į fyrirmyndir) og einnig meš leikręnni tjįningu
  3. Kennsluefni: bękur, sjónvarpsefni, hljóšbękur og annaš efni sem hlustaš er į ķ sjónvarpi, tölvu eša śtvarpi.

Žessar ašferšir eru żmist notašar ķ sitt hvoru lagi eša saman, allt eftir aldri og žroska barnsins og hvaš veriš er aš kenna hverju sinni. Mikilvęgt er aš nota sem oftast dęmi śr persónulegu lķfi barnsins žvķ žį į žaš mestu möguleikana į aš tileinka sér skilabošin.

Žaš sem kenna žarf um leiš og aldur og žroski leyfir:

Samkennd, setja sig ķ spor annarra, hlśa aš žeim sem žess žarfnast žegar žess er kostur. Aš koma įvallt vel fram viš ašra lķka žį sem manni finnst ekki skemmtilegir eša įhugaveršir.

Aš hirša vel um sjįlfan sig og umhverfi sitt (ķ samręmi viš aldur og žroska).

Aš tjį tilfinningar, žarfir, segja hvaš mašur vill og žarf, hvers mašur óskar og vęntir.

Aš hlusta į hvaš ašrir eru aš segja.

Aš gęta aš sér ķ umhverfinu, fara varlega og meta įhęttur (ķ samręmi viš aldur og žroska).

Aš hlķta fyrirmęlum foreldra, kennara og annarra sem annast uppeldi barnsins.

Aš gera įvallt sitt besta.

Aš beita sjįlfan sig aga, lęra aš stundum žarf aš bķša og einnig lęra aš ęfingin skapar meistarann.

Aš taka įbyrgš į eigin gjöršum žar į mešal mistökum, ekki kenna öšrum um ef illa fer heldur horfa ķ eigin barm og spyrja, hvaš gat ég gert öšruvķsi? Hvaš kenndi žetta mér?

Gera mį rįš fyrir aš flest allir foreldrar vilji ašeins žaš besta fyrir börn sķn. Uppeldi er žar engin undantekning. Finnist foreldrum žeim skorta frekari fręšslu og žjįlfun viš uppeldi barna sinna bjóšast žeim tękifęri til aš sękja uppeldistękninįmskeiš eša sękja vištöl hjį fagašila.

Kolbrśn Baldursdóttir, sįlfręšingur
www.kolbrunbaldurs.is


Mun einhver hlusta?

 MunBlaš Barnaheillajpg einhver hlusta?

Grein um börn sem alast upp viš heimilisofbeldi og alvarleika žess žegar žau reyna aš segja frį žvķ en fį jafnvel ekki hlustun eša ekki er tekiš mark į oršum žeirra.

KB mynd ķ fullri upplausn - Copy (2)

 

 

 

 

 

 

Kolbrśn Baldursdóttir sįlfręšingur og formašur stjórnar Barnaheilla - Save the Children į Ķslandi.

Greinin birtist ķ Blaši Barnaheilla.

 


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband