Bloggfęrslur mįnašarins, mars 2016

Gęfusmišurinn

Žaš er óhemju mikiš lagt į börn sem alast upp viš ótryggar fjölskylduašstęšur eins og drykkju foreldra,  andleg veikindi žeirra eša heimilisofbeldi.

Žetta eru börnin sem aldrei geta vitaš fyrirfram hvernig įstandiš er heima žegar žau koma śr skólanum. Žrįtt fyrir óvissu og óöryggi lęra mörg aš gęta leyndarmįlsins. Mörg foršast aš koma heim meš vini sķna og sum reyna aš halda sig sem mest hjį vinum eša ęttingjum eins og ömmu og afa ef žau eiga žess kost. Börn sem eiga yngri systkin finnst mörgum žau verša aš vera til stašar į heimilinu til aš geta verndaš yngri systkini eša stašiš vörš um foreldri ef žau óttast aš įstandiš verši slęmt į heimilinu. 

Barn sem elst upp viš erfišar heimilisašstęšur sem žessar fer oftar en ekki į mis viš hvatningu, fręšslu og višhlķtandi umönnun. Sum eru hreinlega vanrękt. Glķmi žetta sama barn einnig sjįlft viš einhverja röskun t.a.m. ADHD eša ašra röskun getur staša žess veriš sérlega bįgborin. Sama mį segja um börnin sem eru aš takast į viš einhver afbrigši nįmserfišleika, félagsleg vandamįl eša annan vitsmunažroskavanda.

 „Sjśkt“og skašlegt samskiptakerfi s.s. öskur, hótanir, višvarandi rifrildi eša langvarandi žagnir og samskiptaleysi eru algengar į heimilum žar sem foreldrar glķma viš gešręn veikindi, fķkni- eša reišstjórnunarvanda. Sum börn tileinka sér neikvęšan talsmįta sem žau heyra į heimilinu žar sem žau žekkja e.t.v. ekkert annaš og telja samskipti sem žessi einfaldlega ešlileg. Mörg börn sem alast upp viš erfišar ašstęšur eins og žessar koma śt ķ lķfiš meš brotna sjįlfsmynd, vanmįttarkennd og óöryggi ķ félagslegum ašstęšum.

Žeir sem hafa veriš aldir upp į heimilum žar sem „sjśkt samskiptakerfi“ var viš lżši, eiga oft sem fulloršiš fólk erfitt meš aš lesa ķ ašstęšur. Žeim hęttir einnig til aš oftślka eša jafnvel misskilja orš og atferli. Einstaklingur meš brotna sjįlfsmynd į žaš einnig til aš gera óraunhęfar kröfur til sjįlfs sķns og stundum einnig til annarra. Brotinni sjįlfsmynd fylgir išulega sjįlfsgagnrżni og sjįlfsnišurrif. Séu gerš mistök į einstaklingur meš neikvęša sjįlfsmynd afar erfitt meš aš fyrirgefa sér. Hugsanir į borš viš„ég er ómögulegur“, „ég er alltaf aš gera mig aš fķfli“, „ég klśšra alltaf öllu“ eša „žaš gengur aldrei neitt upp hjį mér“ vilja sękja į.

Óttinn viš höfnun og neikvętt almenningsįlit er daglegur feršafélagi einstaklings sem hefur ekki mikla trś į sjįlfum sér og lķšur illa ķ eigin skinni. Sé honum hrósaš, žį lķšur honum jafnvel bara enn verr žvķ honum finnst hann ekki eiga hrósiš skiliš. Hann einfaldlega trśir ekki aš hann geti hafa gert eitthvaš gott.  Ķ samskiptum viš ašra eru varnir einstaklings sem lķšur illa meš sjįlfan sig oft miklar. Sumir eiga ķ erfišleikum meš hreinskilni og finnst erfitt aš tjį skošanir sķnar og tilfinningar. Aš sama skapi getur hann įtt erfitt meš aš setja ekki bara sjįlfum sér mörk heldur einnig öšrum. Einstaklingur sem er meš mikla minnimįttarkennd į išulega erfitt meš aš taka gagnrżni.  Hin minnsta athugasemd getur ķ verstu tilfellum framkallaš sterk varnarvišbrögš sem leišir af sér tilfinningu vonleysis og vangetu.

Žeim sem lķšur meš žessum hętti hefur stundum skerta sjįlfsviršingu og tilfinning um veršleika getur veriš dauf.  Stundum nęr minnimįttarkennd, pirringur og jafnvel öfund stjórninni, ekki bara į hugsun heldur einnig į atferli. Žį er stundum eins og sefjun finnst ķ žvķ aš skapa óreišu. Tilgangurinn, mešvitašur eša ómešvitašur, er e.t.v.  į žessari stundu ekki alltaf ljós manneskjunni og leiši fylgir oft ķ kjölfariš.

Einstaklingi  sem óttast aš öšrum finnist hann lķtils virši finnst sem hann geti ekki įtt mikla hamingju skiliš. Gangi honum vel og allt viršist ganga honum ķ haginn fyllist hann jafnvel óöryggi og kvķša. Hann er žess jafnvel fullviss aš velgengni geti ekki varaš lengi.

Žeim einstaklingi sem hér hefur veriš lķst finnur sig stundum ķ nįnu sambandi viš annan ašila sem glķmir viš sambęrilegan vanda, stundum fķknivanda meš tilheyrandi fylgifiskum.

Börn frį heimilum žar foreldri glķmir viš alvarleg andleg veikindi,  žekkja e.t.v. fįtt annaš en skipulagsleysi, óvęntar uppįkomur og óreišu ķ uppvexti sķnum. Žegar komiš er į fulloršinsįrin er žess vegna stundum ofurįhersla lögš į reglu og skipulag.

Birtingarmyndirnar eru margar s.s. ofur- hreinsi- og tiltektaržörf. Einnig rķk žörf į aš stjórna öšrum og hafa fulla stjórn į umhverfinu. Fyrirhyggjan, eins naušsynleg og hśn er, getur aušveldlega gengiš śt ķ öfgar. “Allt žarf helst aš vera „fullkomiš“, en samt er aldrei neitt nógu gott. “Hįlfa glasiš er įfram séš sem hįlftómt en aldrei hįlffullt.” Stundum eru öfgarnar alveg ķ hina įttina žegar óreiša og skipulagsleysi nęr yfirtökum ķ lķfi einstaklingsins.

Žaš er vissulega mjög sammannlegt aš efast stundum um sjįlfan sig og finnast mašur ekki vera aš standa sig. Sjįlfsöryggi sérhvers einstaklings tekur miš af mörgu, s.s félagslegum ašstęšum hverju sinni og  hvort viškomandi telji sig standast eigin vęntingar og annarra. En fyrir žann sem er alinn upp ķ umhverfi žar sem reglur og norm voru hunsuš og almennum umönnunaržįttum jafnvel ekki sinnt, er barįttan viš vanmįttartilfinninguna og óttinn viš höfnun stundum daglegt brauš. 

Žrįtt fyrir erfiša bernsku viršast samt margir koma meš eindęmum sterkir śt ķ lķfiš. Žeim tekst, stundum meš góšra manna hjįlp aš aš įtta sig į samhengi hlutanna, vinna meš sjįlfiš og taka įkvaršanir sem koma žeim til góša til skemmri eša lengri tķma.

Įstęšan er sś aš žaš eru ótal ašrar breytur, innri sem ytri sem hafa įhrif į heildarśtkomuna. Sum börn eru svo lįnsöm aš hafa kynnst ķ uppvexti sķnum, fólki sem tók žau aš sér. Ömmur og afar geta veriš sannir bjargvęttir svo fremi sem žau eru ekki mešvirk meš hinu sjśka foreldri. Sumir eru svo lįnsamir aš hafa persónuleikaeinkenni, s.s. gott mótlętažol, žrjósku ķ jįkvęšri merkingu, stolt og žrautseigju. Žęttir sem žessir hjįlpa žeim aš berjast viš fortķšardrauga og foršar žeim frį aš festast ķ hlutverki fórnarlambsins.

En žaš kostar aš jafnaši mikla og stöšuga vinnu aš slķta af sér ķžyngjandi fortķšarhlekki. Žaš kostar vinnu sem ašeins manneskjan sjįlf getur unniš. Ašstoš fagfólks og żmis handhęg mešferšarverkfęri eru oft naušsynleg ķ žessari vinnu og stundum hjįlpar lyfjamešferš til aš slķta vķtahring neikvęšra hugsana. Hafi einstaklingurinn yfir höfuš löngun til aš nį tökum į tilverunni og verša skipstjóri į eigin fleyi žį er žaš góš byrjun.

Žegar unniš er meš sjįlfsmyndina eru bakslög óhjįkvęmileg. Sjįlfvirkar neikvęšar hugsanir vilja oft halda įfram aš skjóta upp kollinum og framkalla hina gamalkunnu vonda lķšan. Tilfinningin um hvaš mašur į „bįgt“ vill loša viš og hvaš ašrir voru „vondir“, ómögulegir og hvernig žeir brugšust. Tilfinningar sem bśiš hafa innra meš manneskjunni frį barnsaldri hverfa ekki svo glatt. Žęr komu til vegna įkvešinna ašstęšna. Stundum žarf einfaldlega aš sętta sig viš aš žęr verša verša žarna eitthvaš įfram. Žęr fį žį sķna sérstöku skśffu en umfram allt mį ekki leyfa žeim aš stjórna daglegum athöfnum og įkvöršunum. skipstjóri

Sį dagur getur markaš nżtt upphaf žegar manneskjan segir viš sjįlfan sig  „Ég er minnar gęfu smišur“. Žar meš įkvešur viškomandi aš hefja hreinsun ķ hausnum į sér og taka til ķ sķnu lķfi. Hįlfnaš er verk žį hafiš er segir mįltękiš. Vinnan felst m.a. ķ aš forgangsraša, henda śt śreltum hugsunum sem bara lįta manni lķša illa. Hlśa žess ķ staš aš styrkleikunum og beina sjónum aš žvķ góša sem er innra og allt um kring. Sem fulloršinn er žaš aldrei of seint aš byrja aš taka stjórn į žvķ sem mašur getur ķ raun og sann stjórnaš, sjįlfum sér.


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband