Fékk mitt veganesti frį žremur konum, allar einstęšar męšur sem böršust fyrir sķnu lifibrauši

Ég fékk mitt veganesti frį žremur konum, mömmu, Įslaugu Siguršardóttur, móšurömmu, Marķu Įsmundsdóttur og föšurömmu Ólafķu Sigrķši Žorsteinsdóttur. Allar voru žęr einstęšar męšur sem žurftu aš berjast fyrir sķnu lifibrauši. Žessum konum į ég mikiš aš žakka. Pabbi, Baldur Gķslason gerši žaš sem hann gat fyrir mig en hann glķmdi viš alkóhólisma. Móšurafa mķnum Sr. Sigurši Einarssyni nįši ég aš kynnast įri įšur en hann lést. Žau kynni voru góš og sannarlega eftirminnileg. Föšurafa, Gķsla Bjarnasyni frį Steinnesi kynntist ég aldrei. Hann dó ungur.

kolla meš mömmuFormóšir og forfašir - CopyAfi SpabbiGķsli Bjarnason frį Steinnesi


10 efstu frambjóšendur Flokks fólksins ķ Reykjavķk

Žetta eru 10 efstu frambjóšendur Flokks fólksins ķ komandi borgarstjórnarkosningum:


1. Kolbrśn Baldursdóttir | Sįlfręšingur
2. Karl Berndsen | Hįrgreišslumeistari
3. Įsgeršur Jóna Flosadóttir | Višskiptafręšingur og formašur Fjölskylduhjįlpar Ķslands
4. Žór Elķs Pįlsson | Kvikmyndaleikstjóri
5. Halldóra Gestsdóttir | Hönnušur
6. Rśnar Sigurjónsson | Vélvirki
7. Hjördķs Björg Kristinsdóttir | Sjśkrališi
8. Žrįinn Óskarsson | Framhaldsskólakennari
9. Frišrik Ólafsson | Verkfręšingur
10.Birgir Jóhann Birgisson | Tónlistarmašur


Einangrašir og vannęršir eldri borgarar

Rśmliggjandi aldrašur einstęšingur meš eina maltdós og lżsisflösku ķ ķsskįpnum var einn žeirra žrettįn ķ sjįlfstęšri bśsetu sem Berglind Soffķa Blöndal rannsakaši ķ meistararitgerš sinni. Hśn heimsótti žessa žrettįn og voru žeir allir vannęršir samkvęmt evrópskum stöšlum. M.ö.ö hluti aldrašra ķ Reykjavķk sveltur eitt heima.

Flokkur fólksins bżšur nś fram ķ fyrsta sinn ķ sveitarstjórnarkosningum ķ vor. Flokkur fólksins vill aš skipašur verši hagsmunafulltrśi fyrir aldraša til aš tryggja aš enginn lifi viš žęr ašstęšur sem lżst er hér aš framan. Hlutverk hagsmunafulltrśans verši aš byggja upp öflugt og heildstętt kerfi sem heldur utan um ašhlynningu og allan ašbśnaš aldrašra. Hagsmunafulltrśinn skal sjį til žess aš hśsnęši, heimahjśkrun, dęgradvöl og heimažjónusta fyrir aldraša verši fullnęgjandi. Hann skal tryggja aš unniš sé samkvęmt višurkenndum manneldismarkmišum og hollustu ķ fęšuvali į hjśkrunarheimilum, žjónustumišstöšvum og heimsendum mįltķšum.  Hlutverk hans skal og vera aš aš koma ķ veg fyrir aš aldrašir einangrist einir heima matarlausir og hjįlparvana.

Slagorš Flokks fólksins er FÓLKIŠ FYRST. Žess vegna mun Flokkur fólksins ķ öllu tilliti setja fólkiš ķ fyrsta sęti.  Annaš skal bķša į mešan viš tryggjum fęši, klęši og hśsnęši fyrir alla.

Eins og stašan er nś, dvelja um 100 eldri borgarar į Landspķtala hįskólasjśkrahśsi žrįtt fyrir aš vera ķ žeirri ašstöšu aš geta śtskrifast og fariš heim. Žetta er dapurt svo ekki sé meira sagt, aš nś skuli Dagur B.Eggertsson og borgarstjórn hans hafa setiš meš stjórnartaumana ķ  Rįšhśsinu ķ įtta įr įn žess aš leysa vandann.  Žaš gengur žaš langt ķ hrókeringum meš lķf aldrašra sem žarfnast hjįlpar aš fyrir kemur aš žeir séu fluttir hreppaflutningum ķ ašra landshluta vegna žess aš žaš er ekkert plįss fyrir žį žar sem žeir vilja vera.  Fluttir burt jafnvel gegn vilja sķnum, ķ burtu frį fjölskyldu sinni og öllu félagslegu öryggi. 

Žaš žarf stórįtak ķ mįlefnum aldrašra, įtak sem  krefst samstarfs rķkis og bęjar.  Skortur į hjśkrunar- og dvalarheimilum er žó fyrst og fremst į įbyrgš nśverandi borgarstjórnar sem hefur vanrękt mįlefni aldrašra įrum saman. 

Flokkur fólksins vill gera eldri borgurum kleift aš lifa góšu og įhyggjulausu lķfi hvort heldur er ķ heimahśsi eša į hjśkrunarheimili. Žjónusta fyrir aldraša žarf aš vera samstillt og samžętt til aš hęgt sé aš koma til móts viš óskir og žarfir hvers og eins.  Hagsmunafulltrśa aldrašra er ętlaš aš vinna aš žessu markmiši.

Flokkur fólksins vill bśa öldrušum įhyggjulaust ęvikvöld

Kolbrśn Baldursdóttir skipar 1. sęti Flokks fólksins ķ Reykjavķk


Börn eru lįtin bķša og bķša

Fimm sįlfręšingar eiga aš sinna sautjįn leik- og grunnskólum ķ Breišholti. Svona er įstandiš ķ žessum mįlum vķša ķ Reykjavķk. Žaš skal žvķ engan furša aš bišin eftir sįlfręšižjónustu skóla sé löng enda hefur žessi mįlaflokkur veriš sveltur įrum saman.

Börn meš vitsmunafrįvik žurfa aš bķša mįnušum og jafnvel įrum saman eftir greiningu.

Snemmtęk ķhlutun skiptir mįli. Žvķ fyrr sem vandinn er greindur žvķ fyrr er hęgt aš koma barninu til hjįlpar meš višeigandi śrręšum og einstaklingsnįmsskrį eftir atvikum.

Flokkur fólksins vill śtrżma bišlistum žegar börn eru annars vegar og styrkja Žjónustumišstöšvar svo hęgt verši aš auka sįlfręšiašstoš viš börn ķ leik- og grunnskólum. Einn sįlfręšingur getur ķ mesta lagi sinnt tveimur skólum ef vel į aš vera. Börn og foreldrar žurfa aš hafa greišan ašgang aš skólasįlfręšingi og sérhver leik- og grunnskóli ętti aš hafa ašgang aš talmeinafręšingi.

Efnaminni foreldrar hafa ekki rįš į aš fara meš barn sitt til sįlfręšings śt ķ bę. Dęmi eru um aš efnaminni foreldrar taki lįn til aš geta greitt fyrir sįlfręšižjónustu, vištöl, rįšgjöf og/eša greiningu į einkareknum stofum žar sem biš eftir žjónustu hjį sįlfręšideildum Žjónustumišstöšva telur stundum ķ mįnušum.

Flokkur fólksins vill efla gešrękt ķ skólum og styrkja skólana til aš ašstoša börn sem eru einmana, einangruš og vinalaus meš markvissum ašgeršum s.s. sjįlfsstyrkingarnįmskeišum. 

Börn eiga ekki aš žurfa aš bķša žarfnist žau sérfręšiašstošar af einhverjum toga. Flokkur fólksins hefur hagsmuni barnsins ķ fyrirrśmi ķ einu og öllu og ķ samręmi viš Barnasįttmįla Sameinušu žjóšanna sem hefur veriš löggiltur hér. Ķ žrišju grein hans er kvešiš į um aš allar įkvaršanir eša rįšstafanir yfirvalda sem varša börn skulu byggšar į žvķ sem börnum er fyrir bestu. Setja į lög og reglur sem tryggja börnum žį vernd og umönnun sem velferš žeirra krefst. Ašildarrķki  eiga aš sjį til žess aš stofnanir og žjónusta sem annast börn uppfylli reglur sem stjórnvöld hafa sett, sérstaklega um öryggi, heilsuvernd, fjölda og hęfni starfsmanna og yfirumsjón.

 

 


Ég var žetta barn

Ég var eitt af žessum börnum sem var į sķfelldum flękingi. Žegar ég fęddist bjó ég į Vķšimel žar sem viš, fimm manna fjölskylda, bjuggum inn į ömmu ķ 40 fermetra žakķbśš. Nęst lį leišin ķ nżbyggingu ķ Sólheima. Um žetta leiti var pabbi farinn aš drekka mikiš og misstum viš žetta hśsnęši. Žį var flutt į Hjaršarhagann ķ rśmt įr og enn versnaši pabba. Fyrir dyrum lį skilnašur og fluttum viš systkinin meš mömmu žį į Barónsstķg. Žar bjuggum viš ķ rśmt į žegar aftur var flutt ķ žakķbśš į Vķšimel. Žį kom loks vel žeginn stöšugleiki ķ nokkur įr žar til flutt var enn į nż og aš žessu sinni į Nesveg. 

Fyrir barn aš flytja svona oft er erfitt hvaš varšar ótal margt en ekki hvaš sķst aš eignast vini og višhalda vinskap.

Žetta er veriš aš bjóša mörgum börnum upp į ķ dag. Endalaus žvęlingur vegna hśsnęšisskorts. Sumir geta hvorki leigt hvaš žį fjįrfest ķ hśsnęši. 

Allir žurfa žak yfir höfušiš. Žaš fylgir žvķ mikil vanlķšan aš hafa ekki öruggan samastaš enda um eina af okkar ašal grunnžörfum. Allt frį hruni hefur staša žeirra verst settu einungis fariš nišur į viš og er nś algerlega óvišunandi ķ Reykjavķk. Börnin ķ žessum ašstęšum hafa mörg hver įtt dapran tķma og sum gengiš ķ allt aš fimm grunnskóla. Tķšir flutningar hafa įhrif į sjįlfsmynd barna. Žau hafa varla ašlagast og myndaš tengsl žegar žau žurfa aš flytja aftur. Žaš setur aš mörgum börnum kvķša og įhyggjur žegar žau hugsa hvort žeim takist aš eignast vini į enn einum nżjum staš.

Margt ungt fjölskyldufólk getur kannski stólaš į foreldra sķna og ęttingja en žaš veršur aš horfast ķ augu viš žį stašreynd aš ekki allir foreldrar eiga kost į žvķ aš hjįlpa börnunum sķnum ķ hśsnęšismįlum. Sumir eiga bara nóg meš sig. Ķ öšrum tilfellum eru foreldrar ekki til stašar, bśa e.t.v. annars stašar į landinu eša erlendis.

Barn sem lifir viš žessar ašstęšur situr ekki viš sama borš og börn sem eiga foreldra ķ betri efnahagsstöšu. Žaš rķkir žvķ sannarlega mikill ójöfnušur eins og stašan er ķ Reykjavķk ķ dag sem ętti aš geta séš vel um alla sķna žegna. Ójöfnušur sem žessi kemur eins og alltaf verst nišur į žeim sem minnst mega sķn. Börnin žurfa aš geta fundiš til öryggis ķ tilveru sinni ef žau eiga aš geta vaxiš og dafnaš įhyggjulaus.

Flokkur Fólksins sem nś bķšur fram ķ fyrsta sinn ķ Reykjavķk leggur höfušįherslu į fólkiš sem byggir borgina okkar. Hér hefur rķkt lóšarskortur įrum saman. Nįnast engin venjuleg fjölskylda eša einstaklingur geta keypt dżrar eignir.

Flokkur fólksins vill stušla aš samvinnu rķkis, borgar og lķfeyrissjóšanna svo žeim sem tekjulęgri eru sé gert kleift aš koma sér upp öruggu heimili. Félagslegt hśsnęši er naušsynlegt. Ķ lok įrs 2017 voru 954 fjölskyldur į bišlista eftir félagslegu hśsnęši.

Byggja žarf ķbśšir af hagkvęmni žannig aš borgarar hefšu bolmagn į aš kaupa eša leigja. Hęgt er aš setja kvašir į byggingalóšir og byggja hśsnęši ętlaš efnaminna fólki t.d. ungu fólki. Žegar meira framboš er žį veršur meiri stöšugleiki og leiguverš lękkar. Ķ Reykjavķk ķ dag er ekki gert rįš fyrir aš venjuleg fjölskylda bśi žar.

Hśsnęšisöryggi er grundvöllur aš hagsęld og hamingju. Viš skulum ekki lķša frekari vanrękslu ķ žessum mįlum!

Fólkiš fyrst!


Vinįtta ekki ķ boši borgarstjórnar

Fįtt skiptir meira fyrir börnin okkar en aš žau lęri góša samskiptahętti. Flokkur fólksins vill aš einskis sé freistaš til aš kenna börnunum um leiš og žroski og aldur leyfir umburšarlyndi fyrir margbreytileikanum og aš bera viršingu fyrir hverjum og einum.

Flokkur fólksins vill aš  Vinįttuverkefni Barnaheilla į Ķslandi verši umsvifalaust tekiš inn ķ alla leik- og grunnskóla borgarinnar. Fram til žessa hefur Dagur B. sagt nei viš Vinįttu. Margsinnis hefur veriš rętt viš hann um verkefniš en hann hefur tregast til.

Blęr stęrri

Vinįtta er forvarnaverkefni gegn einelti, danskt verkefni aš uppruna og nefnist Fri for mobberi į dönsku.   Žaš er gefiš śt meš góšfśslegu leyfi og ķ samstarfi viš systursamtök Barnaheilla; Red barnet – Save the Children og Mary Fonden ķ Danmörku.

Vinįtta hefur fengiš einstaklega góšar vištökur į Ķslandi og breišst hratt śt. Verkefniš hefur nįš mikilli śtbreišslu en ķ lok įrs höfšu leikskólum sem vinna meš Vinįttu fjölgaš um helming į einu įri. Eru žeir nś rśmlega 100 talsins eša 40% allra leikskóla į landinu. Žżšing og ašlögun grunnskólaefnis fyrir 1.–3. bekk hófst į fyrri hluta įrsins og į haustdögum fór žaš ķ tilraunakennslu ķ 15 grunnskólum. Byrjaš var aš undirbśa žżšingu og ašlögun į ungbarnaefni fyrir 0–3ja įra ķ lok įrs. Žaš er óhętt aš segja aš Vinįtta hefur hlotiš grķšarlega góšar vištökur en įętla mį aš fjöldi žeirra sem hafa sótt nįmskeiš hjį Barnaheillum um notkun verkefnisins sé aš nįlgast um 1000 starfsmenn leikskóla og grunnskóla.

Vinįtta 1

Vinįtta fékk hvatningarveršlaun Dags gegn einelti įriš 2017.

Reykjavķk er eitt af fįu sveitarfélögum sem styrkir ekki Vinįttu. Kostnašur viš aš taka verkefniš inni ķ skóla sem er aš mešaltali 100.000 sem hlżtur aš teljast lķtilręši ef  įrangur, hamingja og gleši sem žaš skilar sér til barnanna, foreldra og starfsfólks skóla er skošaš.

Męlikvaršinn į įgęti verkefnisins Vinįttu er sś mikla śtbreišsla sem žaš hefur hlotiš į stuttum tķma. Umsagnir frį starfsfólki Vinįttu-leikskólanna hafa allar veriš į sama veg, jįkvęšar meš eindęmum.

Flokkur fólksins vill śtrżma einelti, ķ žaš minnsta gera allt sem hugsast getur til aš žaš megi vera hverfandi.  Meš žįtttöku sem flestra leikskóla og grunnskóla ķ Vinįttu eru lögš lóš į žęr vogaskįlar.

Hvert er vandamįliš hjį borgarstjórn Reykjavķkur žegar kemur aš Vinįttuverkefni Barnaheilla? Skipta börnin ķ Reykjavķk ekki meira mįli en svo aš ekki sé hęgt aš styrkja verkefni sem einhugur er um aš skili frįbęrum įrangri?

Vinįttu hrundiš af staš 


Helmingur nęringar- og heilsufullyršinga uppfyllti ekki kröfur

Verša žessar vörur sem eru meš rangar innihaldslżsingar ekki fjarlęgšar śr verslunum? Eša į fólk bara aš foršast žęr? Hvernig yrši tekiš į svona ķ nįgrannalöndum okkar? Svo viršist sem Matvęlastofnun sé sķfellt kęrš ef hśn fer fram į aš vara sé fjarlęgš eša gerš upptęk. Hvernig į stofnun aš sinna eftirliti ef hśn į žaš į hęttu aš žurfa borga himinhįar bętur fyrir aš benda į vankanta og misfellur samanber nautabökumįliš ķ Borgarnesi.

Rangar innihaldslżsingar, sjį frétt į vef Matvęlastofnunnar

 


Ef barn er leitt žarf lausn aš finnast

Reynsla mķn aš vinna meš börnum og unglingum nęr aftur til įrsins 1992.  Börn koma ekki til sįlfręšings aš įstęšulausu. Žaš er eitthvaš sem hrjįir žau. Verkefni sįlfręšings er aš finna śt meš barninu og foreldrunum hvaš žaš er sem orsakar vanlķšan žess og hvaš hugsanlega višheldur henni. Meš žvķ aš skoša gaumgęfilega helstu sviš barnsins, heimiliš, skólann og nįmiš, vinahópinn, tómstundir og tölvunotkun kemur išulega ķ ljós viš hvaša ašstęšur žaš er kvķšiš eša lķšur illa og į hvaša sviši ķ lķfinu žvķ lķšur vel og er sįtt. Ķ langflestum tilfellum hefur komiš ķ ljós aš rekja mį vanlķšan barna sem leita til sįlfręšings til einhverra megin žįtta ķ umhverfinu żmist žįtta tengdum fjölskyldunni, nįmi/nįmsgetu eša samskiptum ķ vinahópnum.  Žaš er hlutverk sįlfręšingsins aš benda foreldrum og barni į hvaša leišir eru fęrar til lausna. Leišir til lausna fela ķ sér breytingar eša ašlaganir. Stundum er naušsynlegt aš grķpa til nįnari greiningar į umhverfisžįttum eša į styrkleikum og veikleikum barnsins til aš hęgt sé aš ašlaga umhverfiš betur aš žörfum žess. Ķ langflestum tilfellum finnast višeigandi lausnir fyrir barniš sem bętir lķšan žess og/eša ašstęšur. Žess vegna er starf sįlfręšings svo gefandi og skemmtilegt.

Börn sem eru kvķšin og óörugg aš ešlisfari

Börn sem eru ofurvarkįr og kvķšin aš ešlisfari upplifa sig oft óörugg jafnvel ķ ašstęšum žar sem žau eru sįtt ķ. Žetta eru börnin sem eiga žaš til aš ofhugsa hlutina og eru hrędd innra meš sér aš eitthvaš slęmt geti gerst. Žetta eru börnin sem hlusta į fréttir og fyllast kvķša žegar žau heyra af strķšsįtökum og nįttśruhamförum śt ķ heimi žvķ žau óttast aš žetta geti gerst ķ nęrumhverfi žeirra. Sum börn sem glķma kvķša, hręšslu og óöryggi efast einnig oft um eigin getu og hafa jafnvel neikvęšar hugsanir um sjįlfa sig.

Sjįlfsstyrking og lausnarmišuš hugsun

Stór hluti af vinnu sįlfręšings meš börnum er aš efla og styrkja sjįlfsmat žeirra og hjįlpa žeim aš endurmeta og leišrétta neikvęšar hugsanir og ranghugmyndir. Viš val sįlfręšiašferšar er tekiš miš af vandanum, aldri og žroska. Stušst er viš ašferšir hugręnnar nįlgunar (HAM) eftir atvikum eftir žvķ sem barniš hefur žroska og aldur til. Įhersla sįlfręšings er aš kenna börnum aš hugsa ķ lausnum žvķ enginn fer ķ gegnum lķfiš įn žess aš męta mótbyr. Vandamįl, hvort sem žau eru stór eša smį, verša į vegi allra einhvern tķma į lķfsleišinni. Innleiša žarf hjį börnum trś og vissu um aš enginn vandi sé svo stór aš ekki séu į honum lausn og aš engin slęm lķšan eša įstand vari aš eilķfu. Börn žurfa aš vita aš žau hafi alltaf eitthvaš val. Įvallt er įréttaš mikilvęgi žess aš žau tali um mįl sķn viš foreldra sķna eša einhvern fulloršinn sem žau treysta.

Börn og tölvunotkun/samfélagsmišlar

Fręšsla, žar meš talin forvarnarfręšsla, er stór hluti mešferšarvinnu sįlfręšings meš börnum og foreldrum žeirra. Dęmi um mikilvęga forvarnarfręšslu er aš kenna börnum hvernig žau skuli umgangast netiš. Foreldrum eru einnig veittar leišbeiningar og rįšgjöf til aš mynda hvaša reglur er naušsynlegt aš hafa į heimilinu og hvernig setja skuli börnum mörk um hegšun og samskipti. Langflestir unglingar verja umtalsveršum tķma į samfélagsmišlum og žį oft ķ gegnum farsķma. Draga mį žį įlyktun aš óhóflegur tķmi į samfélagsmišlum, ķ tölvuleikjum eša viš įhorf sjónvarpsžįtta komi nišur į svefntķma žeirra og auki kvķša. Börn sem verja mörgum tķmum į sólarhring fyrir framan skjį eru verr ķ stakk bśin til aš męta verkefnum og kröfum daglegs lķfs. Žegar foreldrar nefna of mikla tölvunotkun barna sinna sem hluta af vandamįli žeirra eru foreldrar og börn ekki endilega sammįla um hvort um vandamįl sé aš ręša. Fyrir barn sem er vant mikilli skjįnotkun er erfitt aš hugsa til žess aš til standi aš draga śr henni sérstaklega ef barniš hefur um langan tķma haft óheftan og jafnvel eftirlitslausan ašgang aš tölvu/neti. Ķ öšrum mįlum eru foreldrar ekki mešvitašir um mikla netnotkun barna sinna og hversu miklum tķma žau verja til aš mynda į samfélagsmišlum. 

Best er ef foreldrar og börn geta komiš sér saman um sem flesta hluti og žar į mešal skjįtķma. Ef ekki nęst samkomulag eru žaš foreldrarnir sem rįša. Svo viršist sem algengt sé aš börn/unglingar hafi óheftan og stundum eftirlitslausan ašgang aš skjį og neti. Ķ žessum tilfellum eru foreldrar hvattir til aš setja višeigandi mörk meš žvķ aš koma į reglu um tölvunotkun. Einnig eru foreldrar įvallt hvattir til aš fylgjast vel meš hvaša sķšur į netinu unglingar žeirra eru aš skoša og kenna žeim jafnframt aš umgangast netiš og samfélagsmišla af varśš. Almennt séš eru foreldrar žakklįtir fyrir įbendingar og rįšgjöf af žessu tagi. Margir upplifa nefnilega vanmįtt og óöryggi ķ žessum efnum og eru ekki vissir um hvort žeir geti sett börnum sķnum mörk og žį hvernig mörk best sé aš setja. Foreldrar sem eru óöruggir meš žessi mįl eru hvattir til aš leita sér rįšgjafar hjį fagašilum.

Greinin var fyrst birt į visi. is 5. mars

www.kolbrunbaldurs.is

 


Nįmstefna um Vinįttuverkefni Barnaheilla 13. mars

vinįtta dagskrį


Tvö mįl į viku aš mešaltali

Ég fę aš mešaltali tvö mįl į viku sem tengjast kvķša og slakri skólasókn vegna of mikillar skjįnotkunar (tölvur/sķmi/sjónvarp). Žetta er vaxandi vandi og foreldrar oft vanmįtta ef um stįlpaša unglinga er aš ręša.
Sżnt hefur veriš fram į aš auknar lķkur eru į kvķša, streitu og pirringi og jafnvel žunglyndi hjį börnum ķ tengslum viš tölvunotkun žeirra og er žį įtt viš tölvuleiki, samfélagsmišla og myndbönd.
Hóflegur tķmi ķ tölvu, sem dęmi einn tķmi į dag, hefur lķtil sem engin įhrif į lķšan barns samkvęmt rannsóknarnišurstöšum. Um leiš og tķminn lengist aukast lķkur į vanlķšan. Barn sem eyšir fimm tķmum į dag ķ tölvu er ķ mikilli įhęttu meš aš žróa meš sér kvķšatengd vandamįl.

tölvuvandi


Umskuršur drengja, enn eitt sjónarhorniš

Śr fréttum 18. febrśar 2018: Mikil umręša hefur oršiš um umskurš drengja hér į landi eftir aš Silja Dögg Gunnarsdóttir, žingmašur Framsóknarflokks, lagši fram įsamt 8 öšrum žingmönnum frumvarp um aš banna slķkt hér į landi. Žrettįn įr eru sķšan bann viš umskurši kvenna var lögfest.

Kolbrśn Baldursdóttir sįlfręšingur segir aš sem betur fer hafi hśn ekki fengiš mörg mįl, sem snśa aš žessu, inn į borš til sķn. Einungis nokkur slķk mįl hafi komiš upp į 25 įra ferli hennar. Žar hafi žó greinilega mikill kvķši skapast hjį drengjum viš žaš eitt aš stunda ķžróttir eša tómstundir. „Žaš er svona tilefni til aš einangra sig frį öllu žvķ sem gęti žurft aš reyna į žetta, aš žurfa aš bera sig, aš einhver myndi sjį žetta og frétta af žessu og žaš žarf ekki nema einn aš sjį til žess aš sagan fari af staš. Og ķslensk börn žekkja žetta ekki, žau hafa aldrei fengiš neina sérstaka fręšslu hvaš umskurš drengja hvaš žaš žżšir og hvernig ašgerš og svo framvegis.“ segir Kolbrśn. 
 
Hśn nefnir dęmi um aš drengir hafi mešal annars oršiš fyrir aškasti vegna žessa. Žegar drengirnir eldist eigi žeir einnig erfitt meš atriši sem tengjast įstarsamböndum. 

„Žetta er erfitt fyrir sįlfręšinga sem fį svona mįl eša mér fannst žaš, žvķ viš erum aš reyna aš milda og gręša og finna lausnir og ķ žessum tilfellum žį var žarna um aš ręša óafturkręfanlegan hlut. žaš var ekki hęgt beinlķnis aš leysa žetta žannig žetta var spurning um aš hjįlpa til viš ašlögun en mašur upplifši vanmįtt, ég man eftir žvķ.“ segir Kolbrśn. 

Frumvarpiš hefur vakiš mikla athygli erlendis og hefur veriš gagnrżnt haršlega af trśarleištogum ķ Evrópu. Žį hafa einnig erlendir fjölmišlar fjallaš mikiš um mįliš. 

Agnes M. Siguršardóttir, biskup Ķslands, er ein žeirra sem hefur lagst gegn frumvarpinu. Hśn segist fagna umręšunni en efast um aš frumvarpiš sé farsęll farvegur upplżstrar umręšu. Hśn segir aš hętta sé į aš gyšingdómur og ķslam verši aš glępsamlegum trśarbrögšum. Sišmennt, félag sišręnna hśmanista į Ķslandi, hvetur hins vegar Alžingi til žess aš samžykkja frumvarp um aš banna umskurš drengja.


Gegnsęi, einlęgni og heišarleiki er žaš sem skiptir mestu ķ śrvinnslu eineltismįla

Žaš er sérlega viškvęmt fyrir fyrirtęki og stofnanir ef ķ ljós kemur aš einelti hafi įtt sér staš į vinnustašnum. Margir vinnustašir hafa lagt sig ķ lķma viš aš fyrirbyggja slķka hegšun meš żmsum rįšum. Margir vinnustašir eru sjįlfbęrir ķ žessum efnum komi fram kvörtun en ašrir leita til fagašila.

Til mķn leita ķ auknum męli einstaklingar sem telja aš mįl žeirra hafi hvorki fengiš faglega né réttlįta mešferš og velta fyrir sér nęstu skrefum. Mįl žeirra eru żmist ķ vinnslu eša lokiš į vinnustašnum sjįlfum eša hjį sjįlfstętt starfandi ašilum sem keyptir hafa veriš til verksins.

Eftirfarandi atriši snśa einungis aš hugsanlegum vanköntum eša mistökum ķ vinnslu eineltismįla en hafa ekkert aš gera meš hvort nišurstaša mįlanna hafi oršiš tilkynnanda ķ vil eša ekki. Į žvķ er vissulega allur gangur.

Vankantar ķ vinnsluferlinu

Skilgreiningar of žröngar:
Reynt aš gera lķtiš śr kvörtuninni strax ķ byrjun meš žvķ aš segja aš kvörtun falli ekki undir „hefšbundna skilgreiningu um einelti“.
Dęmi um žetta er aš einstaklingi hefur veriš sagt aš ef hlé hefur oršiš į hinni meintu óęskilegu hegšun ķ einhvern tķma žį sé ekki um einelti aš ręša jafnvel žótt hegšunin hafi višgengist ķ mörg įr.
Annaš dęmi er aš ef birtingarmynd hinnar meintu óęskilegu hegšunar er ekki alltaf sś sama žį sé ekki um aš ręša „ķtrekaša hegšun“ og žar af leišandi ekki um einelti aš ręša.

Tilkynnandi geršur ótrśveršugur strax ķ byrjun:
Margir tilkynnendur hafa upplifaš strax ķ byrjun, įšur en nokkuš er fariš aš kanna mįliš, aš nišurstaša mįlsins liggi žį žegar fyrir og „aš bśiš sé aš kaupa nišurstöšuna“. Reynt er aš gera kvörtun žeirra ótrśveršuga og fljótlega dregnar įlyktanir um aš tilkynnandinn sé hluti vandans, jafnvel aš öllu leyti. Tilkynnendur hafa fengiš spurningar į borš viš hvort žeir sjįlfir eigi ekki einhvern žįtt ķ žessu vandamįli, hvort žetta sé ekki bara samskiptavandi?  

Meintur gerandi tekur stjórnina:
Algengt er aš varnir meints geranda felist ķ žvķ aš koma meš „mótkvörtun“ žar sem hann dregur fram żmsa neikvęša žętti um tilkynnandann. Tilgangurinn er aš gera hinn sķšarnefnda ótrśveršugan ķ augum žeirra sem hafa meš vinnslu mįlsins aš gera. Afleišingarnar eru išulega žęr aš žeir sem eru aš vinna ķ mįlinu missa sjónar af upprunalegu tilkynningunni en festa sig žess ķ staš ķ mótkvörtun meints geranda. Mįliš tekur U-beygju og tilkynnendum finnst eins og meintur gerandi hafi tekiš stjórnina ķ mįlinu. Tilkynnendur lżsa žvķ aš svo viršist sem kvörtun žeirra sé ekki lengur ašalmįliš. Hśn sé oršin lituš af višbrögšum meints geranda og litiš sé į vandann sem allt eins vanda tilkynnandans.

Upplżsingum haldiš leyndum:
Ķ žessum mįlum segjast tilkynnendur oft fį litlar upplżsingar um hvernig vinnsluferlinu er hįttaš. Žeir fullyrša aš žeim sé haldiš utan viš vinnsluferliš og aš žeir fįi oft ekkert aš vita hvaš ašrir sem rętt er viš ķ tengslum viš mįliš hafa sagt. Sumir tilkynnendur segja aš žegar žeir fį nišurstöšuna sé hśn jafnvel samhengislaus, slitrótt og inn ķ hana blandist stundum žęttir sem hafa engin tengsl viš upphaflegu kvörtunina. Upplżsingum um hvernig lokanišurstašan var fengin er ķ mörgum tilfellum alls ekki ljós. Žegar tilkynnendur óska eftir aš sjį öll gögn og žaš sem hefur veriš skrifaš og skrįš ķ mįlinu um žį og kvörtun žeirra, er jafnvel sagt aš um sé aš ręša „trśnašarmįl“.

Faglegt og réttlįtt vinnsluferli ķ eineltismįlum

Enginn įkvešur upplifun annarra: 
Męlikvarši į hvar mörkin ķ samskiptum liggja er huglęgt mat einstaklings. Enginn įkvešur upplifun annarra. Hvernig svo sem mįl kann aš lķta śt ķ byrjun skal vinna śt frį einni grunnhugmyndafręši og hśn er aš taka allar kvartanir til skošunar meš opnum hug og af hlutleysi, kanna réttmęti žeirra og foršast aš draga ótķmabęrar įlyktanir.

Tilkynningin er mįl tilkynnandans:
Žvķ fylgir įbyrgš aš kvarta yfir öšrum. Įšur en hafist er handa žarf aš ręša vandlega viš tilkynnanda um kvörtun hans og honum gerš grein fyrir aš hśn verši lesin upp fyrir meintan geranda. Allir žeir sem kvartaš er yfir eiga rétt į aš vita nįkvęmlega hvaš žeir eiga aš hafa gert. Įkveša skal, ķ samrįši viš tilkynnanda, hverja ašra hann vill lįta ręša viš ķ tengslum viš mįliš, hvernig vinnsluhrašanum skuli hįttaš og um fleira sem kann aš skipta sköpum ķ mįlinu.

Sanngjarnar leikreglur og jafnręši:
Allir žeir sem rętt er viš žurfa aš fį aš vita žaš fyrirfram aš um er aš ręša opiš og gegnsętt vinnsluferli og munu ašilar mįls, tilkynnandi og sį sem kvartaš er yfir, sjį skrįningar vištala sem höfš eru viš ašra ķ tengslum viš mįliš. Ašilar sem rętt er viš eiga aš fį einnig tękifęri til aš lesa yfir žaš sem hafa į eftir žeim ķ endanlegri įlitsgerš um mįliš og žeim gefin kostur į aš breyta eša lagfęra framburš sinn.

Meintur gerandi į lķka rétt:
Žaš er įbyrgš meints geranda aš męta til fundar til aš ręša um kvörtun į hendur honum. Honum skal įvallt vera bošiš aš hafa meš sér annan ašila til stušnings og rįšgjafar. Meintur gerandi er upplżstur um efni kvörtunarinnar og honum gefinn kostur į aš bregšast viš, andmęla, śtskżra mįl sitt eša leišrétta allt eftir ešli og atvikum mįlsins. Eins og tilkynnanda bżšst honum aš nefna ašila sem hann óskar eftir aš rętt verši viš ķ tengslum viš mįliš.

Įlitsgerš meš rökstuddri nišurstöšu:
Žegar rętt hefur veriš viš alla hlutašeigandi ašila er lagt mat į heildarmynd mįlsins og ašilar žess upplżstir um nišurstöšuna ķ sitthvoru lagi meš munnlegum hętti žar sem žeim er bošiš aš bregšast viš henni. Ašilar mįlsins, tilkynnandi og sį (žeir) sem kvartaš var yfir fį eintak af įlitsgeršinni sem og yfirstjórn vinnustašarins. Ašrir sem rętt var viš fį tękifęri til aš kynna sér įlitsgeršina hjį žeim sem unnu mįliš eša hjį yfirstjórn vinnustašarins. Ekki ętti aš vera um frekari dreifingu aš ręša af hįlfu vinnustašarins.

Lokaorš
Ķ žessari grein hefur veriš fariš yfir algenga vankanta sem stundum eru geršir ķ vinnslu kvörtunarmįla eins og eineltismįla. Einnig hefur veriš rakinn ķ stuttu mįli vinnsluferill sem er sķšur lķklegri til aš skilja mįliš eftir óleyst. Mįlin eru aš jafnaši tilfinningalega erfiš og įtakanleg og žvķ afar mikilvęgt aš ekki bętist viš reiši og sįrsauki sem tengist vinnsluferlinu. Fyrir žann sem hefur e.t.v. lengi veriš aš mana sig upp ķ aš tilkynna óęskilega hegšun sem hann telur sig hafa oršiš fyrir į vinnustašnum og fyrir žann sem kvartaš er yfir skiptir gegnsęi, einlęgni og heišarleiki ķ vinnubrögšum mestu. Mikilvęgt er aš gęta jafnręši. Bįšir ašilar eiga rétt į aš sjį öll gögn ķ mįlinu og röksemdafęrslu fyrir nišurstöšu mįlsins. Liggi vinnsluferliš ekki alveg ljóst fyrir finnst žeim sem telur į sér brotiš mįlinu engan vegin lokiš og leitar oft leiša til aš fį žaš endurupptekiš eša vķsa žvķ til dómstóla.

Annaš efni žessu tengt er aš finna į www.kolbrunbaldurs.is

Kolbrśn Baldursdóttir, sįlfręšingur

Greinin var fyrst birt į visi.is 14. febrśar 2018 


Brżnt aš styrkja stošir barna aš segja frį kynferšisofbeldi

Žaš er brżnt aš leita allra leiša til aš kenna börnum aš verjast kynferšisofbeldi. Fręšsla af žeim toga breytir žvķ ekki aš žaš er fulloršna fólkiš sem ber įbyrgš į börnunum.

Ķ samfélaginu leynast vķša hęttur, sumar hverjar fyrirsjįanlegar sem aušvelt er aš fręša börnin um hvernig beri aš varast en ašrar leyndari og žar af leišandi hęttulegri. Kynferšisafbrotamenn fyrirfinnast ķ okkar samfélagi eins og öšrum. Stašreyndin er sś aš ekki er hęgt aš frķa samfélagiš af žessum brotamönnum fremur en öšrum.

Kynferšisofbeldi getur įtt sér staš inn į heimilinu, į heimili ęttingja, į heimili vina barnanna og į stöšum žar sem fólk kemur saman til tómstunda og skemmtana. Sundlaugar eru t.d. stašir sem sérstaklega eru taldir laša aš gerendur kynferšisofbeldis. Ķ žessum ašstęšum er aušvelt aš fela sig bak viš nekt og nafnleysi. Einnig getur veriš erfitt aš įtta sig į tengslum fulloršins einstaklings sem gefur sig aš barni ķ sundlaug. Um gęti veriš aš ręša skyldmenni sem er meš barniš ķ sinni umsjón eša ókunnugan ašila meš einbeittan brotavilja sem žykir žekkja til barnsins.

Erfitt getur veriš aš komast aš og upplżsa mįliš sé gerandinn nįkominn barninu og bżr jafnvel į heimili žess. Sé um aš ręša ašila sem barniš „treystir“ og žykir vęnt um er barniš sķšur lķklegt til aš vilja segja frį ofbeldinu.

Įkvešinn fjöldi mįla af žessu tagi koma fram ķ dagsljósiš į įri hverju. Žess vegna er žaš į įbyrgš ašstandenda aš kenna börnunum aš žekkja hęttumerkin og upplżsa žau um hvar mörkin liggja žegar kemur aš snertisamskiptum. Meš višeigandi leišbeiningum mį hjįlpa börnunum aš verša hęfari ķ aš leggja mat į ašstęšur og atferli sem kann aš vera žeim skašlegt eša ógna öryggi žeirra. Žvķ mišur er ekki hęgt aš fullyrša aš meš fręšslu einni saman sé barniš óhult gegn žeirri vį sem hér um ręšir. Engin ein leiš er ķ sjįlfu sér skotheld. Į žessu vandamįli er engin einföld lausn. Ekkert er dżrmętara en börnin okkar og žess vegna mį engin varnarašferš eša nįlgun vera undanskilin.

Žau börn sem teljast helst vera ķ įhęttuhópi eru žau sem hafa fariš į mis viš aš vera upplżst um žessi mįl meš višeigandi hętti. Önnur börn ķ įhęttu eru t.d. žau sem eru félagslega einangruš, hafa brotna sjįlfsmynd eša eiga viš fötlun/röskun aš strķša sem veldur žvķ aš žau geta sķšur greint eša variš sig ķ hęttulegum ašstęšum eša lagt mat į einstaklinga sem hafa žann įsetning aš skaša žau.

Til aš aušvelda fręšsluna žarf aš festa įkvešin hugtök og oršaforša ķ huga barnsins. Hugtakiš „einkastašir“ hefur gjarnan veriš notaš ķ žessu samhengi. Börnum er bent į hverjir og hvar žeirra einkastašir eru og aš žį mį enginn snerta. „Einkastašaleikir“ eru heldur ekki leyfšir. Ręša žarf um hugtakiš „leyndarmįl“ og aš ekki sé ķ boši aš eiga leyndarmįl sem lįta manni lķša illa. Fręšsla gerir barninu aušveldar aš ręša um kynferšismįl viš žį sem žaš treystir. Gott er aš nota dęmisögur og byrja žegar börnin eru ung og ręša žessi mįl meš reglubundnum hętti. Best er aš nota hversdagslega atburši sem kveikju aš umręšum um kynferšisofbeldi.

Skólayfirvöld og foreldrar geta meš markvissum hętti sameinast um aš byggja upp višeigandi fręšslukerfi. Meš fręšslu og umręšu aukast lķkur į žvķ aš börn beri kennsl į hęttumerkin og varast žannig einstaklinga sem hafa ķ huga aš skaša žau. Umfram allt er mikilvęgt aš verši barn fyrir kynferšislegu įreiti, lįti žaš einhvern sem žaš treystir strax vita.

Fręšsla um mįl af žessu tagi er vandmešfarin ef hśn į ekki aš vekja upp óžarfa įhyggjur hjį barninu. Hyggist skólinn bjóša upp į hana t.d. meš žvķ aš fį utanaškomandi ašila er brżnt aš foreldrar séu upplżstir svo žeir geti fylgt umręšunni eftir og svaraš spurningum sem kunna aš vakna ķ kjölfariš. Hafa skal ķ huga aš ein besta forvörn gegn ytri vį felst ķ fręšslu sem samręmist aldri og žroska. Meš žvķ aš višhafa heilbrigš tjįskipti og tala opinskįtt viš barniš eru auknar lķkur į aš žaš muni segja frį, verši žaš beitt kynferšisofbeldi. Börn verša aš vita aš fulloršnir bera įbyrgš į aš vernda žaš.

 


Birtingarmyndir kynferšisofbeldis og kynferšislegrar įreitni

Kynferšisleg įreitni er samheiti yfir margs konar atferli sem er móšgandi, sęrandi og er ķ óžökk žess sem fyrir henni veršur. Um er aš ręša hegšun sem hefur žann tilgang eša žau įhrif aš misbjóša sjįlfsviršingu viškomandi og skapa ašstęšur sem eru nišurlęgjandi. Um getur veriš aš ręša eitt skipti eša fleiri žar sem įreitninni er haldiš įfram žrįtt fyrir aš gefiš sé skżrt ķ skyn ósk um aš lįtiš sé af hegšuninni. Kynferšisleg įreitni getur veriš lķkamleg, oršbundin, tįknręn eša birst eftir rafręnum leišum og er hegšun sem einkennist af misnotkun į valdi eša stöšu.

Enda žótt flestir séu sammįla um hvaš telst til almennra umgengnisreglna er upplifun fólks bęši į įreiti (stimulus) umhverfisins į skynfęri og įreitni (eitthvaš sem ertir, sęrir eša móšgar) einstaklingsbundin. Upplifunin byggir į ótal žįttum t.d. persónuleika, uppeldi og reynslu. Žaš er žvķ įvallt huglęgt mat og einstaklingsbundin upplifun hvers og eins sem ręšur žvķ  hvar hann setur sķn persónulegu mörk ķ samskiptum og hvenęr honum finnst hafa veriš fariš yfir žau mörk.

Helstu birtingarmyndir
Klśrir og klįmfengnir brandarar og kynferšislegar athugasemdir ķ mįli eša myndum.
Skriflegar
athugasemdir um śtlit, lķkama, klęšnaš eša annaš sem aš öllu jöfnu telst vera persónulegt mįlefni hvers og eins

Klįmfengin skrif, sögur eša kynferšislegar myndir sendar eftir rafręnum leišum eša óskaš eftir aš fį sent slķkt efni frį einstaklingi

Klįmfengiš tal, kynferšisleg hljóš eša hreyfingar

Óvišeigandi spurningar um kynferšisleg mįlefni 

Augnatillit, svipbrigši, lķkamsmįl sem gefur ķ skyn kynferšislega tilburši um kynferšislegt samneyti

Snerting, strokur eša önnur lķkamleg nįlęgš umfram žaš sem telst venjubundiš mešal fólks annarra en įstvina og fjölskyldu

Kįf, žukl, klķpa, klappa, strjśka, lyfta eša grķpa ķ manneskju

Kynferšisofbeldi

Kynferšisofbeldi er ofbeldi og ofbeldi varšar viš lög. Ķ umręšunni ķ dag er „kynferšisofbeldi eša kynbundiš ofbeldi“ notaš til aš skżra kynferšislega įreitni af żmsu tagi og kynferšisglępi, lķkamlega valdbeitingu og óvišeigandi kynferšislega hegšun meš eša įn snertingar. Kynferšisofbeldi į žaš sameiginlegt aš žolendur žess eru beittir ofbeldi sem hefur beina skķrskotun til kyns viškomandi. Kynferšisofbeldi mišar aš žvķ aš lķtillękka, aušmżkja, rįša yfir og skeyta ekki um vilja eša lķšan žess sem fyrir žvķ veršur Kröfur eša žvinganir til kynferšislegs samneytis og naušgun er kynferšisofbeldi. Kynferšisofbeldi birtist einnig ķ mismunandi formi. Žaš getur t. d. veriš sifjaspell, kynferšisofbeldi ókunnugra gegn börnum, naušganir, vęndi og klįm. Um er aš ręša hegšun sem hefur žann tilgang eša žau įhrif aš misbjóša sjįlfsviršingu viškomandi, meiša og skaša.

Hér er ekki um tęmandi lista aš ręša heldur ašeins sżnishorn af birtingarmyndum kynferšislegrar įreitni og kynferšisofbeldis.

 


Skjįtķmi, kvķši og hęttur į Netinu

Langflestir unglingar verja umtalsveršum tķma į samfélagsmišlum ķ gegnum farsķma sķna. Flestir foreldrar fylgjast vel meš  tölvu- og netnotkun barna sinna,  aš skjįtķmi sé viš hęfi og efniš ķ samręmi viš aldur og žroska. Einhverjir foreldrar lįta hvort tveggja afskipt, aš hluta til eša öllu leyti. Fęrst hefur ķ aukana aš börn nišur ķ įtta įra gömul hafi óheftan og stundum eftirlitslausan ašgang aš Neti.

Undanfarin misseri hafa kvartanir unglinga yfir kvķša aukist. Žegar leitaš er orsaka kemur oft ķ ljós aš tölvu/sķma- og netnotkun žessara barna er mikil og jafnvel  fram į nótt. Börn sem fį ekki nęgan svefn eru verr ķ stakk bśin til aš męta verkefnum og kröfum daglegs lķfs. Žreyta og of lķtill svefn eru įhęttužęttir.

Margt af žvķ sem börn gera ķ tölvu getur aušveldlega valdiš spennu, streitu og pirringi. Mį žar fyrst nefna tölvuleiki. Ķ verstu tilfellum stjórnar gengi barnsins ķ tölvuleiknum lķšan žess. Gangi illa ķ leiknum veršur barniš reitt og pirraš en gangi vel er barniš glatt og kįtt. Tölvuleikir og skjįnotkun hafa oft mikiš ašdrįttarafl og žegar barniš er ekki viš tölvuna myndast stundum óžreyja og pirringur. Ašrir hlutir daglegs lķfs verša grįmyglulegir ķ augum barns sem upplifir mestu skemmtunina vera ķ tölvunni. Óhófleg og stundum stjórnlaus tölvunotkun getur aušveldlega dregiš śr įhuga barns į nįmi og skólaįstundun, jafnvel tómstundum og samvera meš fjölskyldu og vinum minnkar. Hętta er į aš barniš einangrist frį vinum og félögum sķnum.

Sżnt hefur veriš fram į aš auknar lķkur eru į kvķša, streitu og pirringi og jafnvel žunglyndi hjį börnum ķ tengslum viš tölvunotkun žeirra og er žį įtt viš tölvuleiki, samfélagsmišla og myndbönd. Hóflegur tķmi ķ tölvu, sem dęmi einn tķmi į dag, hefur lķtil sem engin įhrif į lķšan barns samkvęmt rannsóknarnišurstöšum. Um leiš og tķminn lengist aukast lķkur į vanlķšan. Barn sem eyšir fimm tķmum į dag ķ tölvu er ķ mikilli įhęttu meš aš žróa meš sér kvķšatengd vandamįl. Ķ žeim tilfellum sem foreldrar sjįlfir nefna of mikla tölvunotkun og ónógan svefn sem hluta af kvķšavandanum eru börnin ekki endilega sammįla og žvķ ekki alltaf fśs til aš draga śr notkuninni.

Mótvęgisašgeršir til verndar
Žaš er reynsla mķn aš žegar foreldrum er veitt rįšgjöf taka žeir henni vel og žiggja gjarnan leišbeiningar. Stundum mį skynja vanmįtt žeirra sérstaklega ef barniš hefur lengi haft óheftan og jafnvel eftirlitslausan ašgang aš tölvu/neti. Ķ žeim tilfellum treysta foreldrar sér stundum ekki til aš setja reglur af ótta viš aš barniš bregšist illa viš žvķ. Sumir foreldrar óttast jafnvel aš unglingar žeirra munu bregšast viš meš ofsa, eigi aš fara aš setja žeim mörk hvaš varšar skjį- og netnotkun. Žaš gęti žvķ veriš mjög hjįlplegt ef skólinn hefši fręšslu sem žessa į sinni könnu. Foreldrum yrši žį veittar leišbeiningar og rįšgjöf um reglur og stušning til aš višhalda reglunum. Börnunum er kennt aš umgangast Netiš af varśš, vanda tjįskipti sķn į samfélagsmišlum og varast allar myndsendingar sem geta valdiš misskilningi eša sįrindum.

Foreldrar eru hvattir til aš setja višeigandi mörk og setja reglur um tölvunotkun um leiš og barniš kemst į žann aldur aš fara aš nota tölvu/sķma. Reglurnar žurfa aš vera ķ samręmi viš aldur og žroska barnsins og taka miš af gengi žess ķ skólanum og félagsžroska. Einnig eru foreldrar įvallt hvattir til aš ręša viš börnin sķn um hvernig umgangast skal Netiš og samfélagsmišla.

Klįm og barnanķšingar į Netinu
Į netinu leynist hęttulegt efni. Žar er einnig aš finna hęttulegt fólk sem hefur žann įsetning aš misnota börn.

Hęgt er aš fara żmsar leišir til aš vernda börn gegn óęskilegu efni į Netinu. Netvarar eru tęki sem śtiloka slķkt efni og koma žannig ķ veg fyrir aš börn villist žangaš sem žau eiga ekki erindi. Hvaš sem žvķ lķšur eru foreldrar ķ bestu stöšunni til aš fręša börn sķn um Netiš og žeir einu sem eiga žess kost aš fylgjast meš netnotkun barna sinna frį degi til dags.

Upplżst barn į aukna möguleika į aš greina atferli og framkomu, hvaš sé innan ešlilegra marka og hvaš ekki. Barn sem fengiš hefur tilheyrandi fręšslu žekkir frekar birtingarmyndir žess sem er óvišeigandi og skašlegt og veit aš žaš skuli leita til foreldra sinna fįi žaš óvišeigandi tilboš eša athugasemdir į Netinu.

Netiš er oršiš hluti af lķfi okkar flestra og fęstir geta hugsaš sér tilveruna įn žess. Į Netinu er mikill fjölbreytileiki; fegurš, ljótleiki, gleši, sorg og allt žar į milli. Gott er aš lķkja Neti viš stórborg. Um žessa stórborg, eins og ašra, žarf leišsögn og eftirlit. Viš myndum ekki sleppa hendinni af barni ķ stórborg og sama gildir um Netiš. Meš fręšslu og eftirliti geta börnin glöš nżtt Netiš til góšs og umfram allt umgengist žaš įn žess aš skašast.


Hjįlp til handa börnum sem sżna įrįsargirni

Ekki er óalgengt aš börn sżni į einhverjum tķma bernsku sinnar įrįsargirni ķ tengslum viš skapofsaköst. Oftast er um aš ręša stutt tķmabil en ķ sumum tilfellum getur slķk hegšun stašiš yfir ķ lengri tķma. Birtingarmyndir įrįsargirni fara m.a. eftir aldri og žroska. Dęmi um birtingarmyndir įrįsargirni er aš henda hlutum, brjóta eša sparka ķ hluti, t.d. hśsgögn og huršir, rįšast į foreldra/systkini, lemja, sparka eša bķta. Ef tilfelli eru sjaldgęf žį er frekar um tilfallandi atvik aš ręša svo sem aš barniš er śrvinda, stressaš og illa upplagt. Sé žetta hegšun sem birtist ķtrekaš og jafnvel įn lķtils tilefnis eru orsakir lķklegast flóknari.

Börn sem sżna ķtrekaša įrįsargirni verša ekki endilega ofbeldisfullir einstaklingar į fulloršinsįrum sérstaklega ef gripiš er inn ķ meš višeigandi ķhlutun eša breytingum og unniš markvisst aš žvķ aš hjįlpa barninu aš slökkva į hegšuninni. Ef gefiš er eftir kröfum barnsins og įrįsargirni žess leyfš aš višgangast eru žaš skilaboš um aš svona hegšun lķšist ķ mótlęti og andstreymi.

Orsakir og įhęttužęttir
Orsakir įrįsargirni og ofbeldishegšunar geta veriš af żmsum toga. Žęr geta veriš lķffręšilegar žegar įrįsargirni į rót sķna aš rekja til raskana af einhverju tagi svo sem frįviks ķ vitsmunažroska, athyglisbrests meš eša įn ofvirkni (ADHD) eša annarra raskana. Orsakir geta einnig veriš sįlfręšilegar eša ašstęšubundnar/félagslegar. Algengt er aš um sé aš ręša samspil margra žįtta. Įhęttužęttir eru persónuleikaeinkenni eins og erfišir skapsmunir, lįgt mótlętažol, žrjóska, slök tilfinningastjórnun, ótti, kvķši og óöryggi. Įrįsargirni getur veriš ein af birtingarmyndum mótžróahegšunar barna. Sum börn rįša illa viš aš heyra „nei“ ef žau vilja fį eitthvaš eša ef žeim eru sett mörk. Sum bregšast illa viš ef žeim er ętlaš aš sinna einhverju sem žau vilja eša nenna ekki aš sinna. Undanfari įrįsargirni er reiši ķ tengslum viš hugsanir um aš vera beittur órétti, tilfinning um aš vera fórnarlamb og ašrar neikvęšar hugsanir og tilfinningar. Žegar reišin nęr vissu stigi getur barniš oršiš stjórnlaust og žį jafnvel įrįsargjarnt.

Uppeldisašferšir
Ķ žessum mįlum hafa foreldrar išulega reynt żmsar uppeldisašferšir til aš męta skapofsa og įrįsargirni barns sķns og eru žį skammir algengastar, stundum hótanir um réttindamissi eša ašrar afleišingar. Ķtrekašar skammir tapa fljótt įhrifamętti og auka jafnvel stundum į reiši barnsins. Ķ öšrum tilfellum eru foreldrar óašvitandi aš styrkja reiši og įrįsargirni barns sķns meš žvķ aš gefa fljótt eftir kröfum žeirra. Žetta er algengara t.d. ķ žeim tilfellum sem foreldrar eru oršnir žreyttir eša rįšalausir. Sumir foreldrar eru mešvirkir meš barni sķnu og vorkenna žeim. Enn ašrir foreldrar kenna sjįlfum sér um og finnst žeir ef til vill hafa brugšist sem foreldrar. Foreldrar meš sektarkennd gagnvart börnum sķnum hafa išulega minna žrek og śthald til aš standast kröfur žeirra. Stundum eru foreldrar einfaldlega hręddir viš skapofsa barns sķns og įrįsargirnina og treysta sér žar af leišandi ekki til aš taka į žvķ. Foreldrar sem glķma sjįlfir viš veikindi treysta sér kannski verr til aš neita barni sķnu af ótta viš ofsafengin višbrögš žeirra. Svör eins og  „nei/kannski eša sjįum til seinna“ veršur „okey žį“ og meš žvķ er barniš ķ raun aš fį umbun fyrir aš sżna skapofsa og įrįsargirni. Umbunin aš fį sķnu framgengt ķ kjölfar neikvęšrar hegšunar eykur lķkur į žvķ aš hegšunin endurtaki sig.

Umhverfisžęttir
Įhęttužęttir skapofsa og įrįsargirni finnast stundum ķ umhverfi barnsins t.d. ef ašstęšur į heimilinu eru erfišar. Dęmi um streituvalda ķ fjölskyldu eru langvinn veikindi eša įtök og deilur į heimilinu. Grundvallarbreytingar ķ lķfi barnsins eins og skilnašur foreldra, nżtt foreldri, systkini/stjśpsystkini eša flutningar geta valdiš barninu streitu sem sķšan brżst śt ķ reiši og įrįsargirni. Aš sama skapi getur orsökin legiš ķ žįttum sem tengjast skólanum, nįminu, vinahópnum, tómstundum eša ķžróttum.

Ašrar orsakir
Leita mį orsaka ķ fleiri žįttum svo sem hvort barniš sé aš fį nęgan svefn, hollt mataręši og hreyfingu viš hęfi. Allt eru žetta žęttir sem eru mikilvęgir börnum til aš vera ķ góšu andlegu jafnvęgi.

Įhorf ofbeldisefnis hefur einnig veriš tališ til įhęttužįtta įrįsargirni. Samkvęmt rannsóknum er slķkt žó ašeins um aš ręša hjį litlum hópi barna og unglinga. Enn ašrar rannsóknir hafa sżnt fram į aš ašeins lķtinn hluta af įrįsargirni er hęgt aš śtskżra meš įhorfi į ofbeldi einu og sér. Hvaš sem rannsóknum lķšur er mest um vert aš vera mešvitašur um magn og gęši žess efnis sem barniš er aš horfa į og hvort reglur um skjįtķma séu ķ samręmi viš aldur og žroska barnsins.

Aš slökkva į įrįsargirni
Hjįlpa žarf börnum sem beita įrįsargirni ķ bręšiskasti aš stöšva hegšunina enda lķšur žeim sjįlfum illa meš hana. Ręša žarf viš barniš ķ samręmi viš aldur og žroska um hegšunina og neikvęšar afleišingar hennar og fręša žau um hvar mörkin liggja. Samhliša žarf aš finna ašrar vęnlegar leišir fyrir žau til aš fį śtrįs fyrir gremju og reiši og til aš leysa įgreiningsmįl. Fyrirmęli til ungra barna žurfa aš vera skżr og einföld. Sum börn meštaka fyrirmęli betur ef žau eru sett upp meš sjónręnum hętti. Börnum gengur einnig išulega betur aš slökkva į neikvęšri hegšun sé umbunar-, réttinda- og styrktarkerfi notaš samhliša. Markmišiš er aš hjįlpa barninu aš nį betri tilfinningastjórnun, auka mótlętažol og śthald. Um leiš og žroski leyfir žį žarf aš hjįlpa barninu aš finna til įbyrgšar į eigin hegšun og aš skilja aš ofbeldi er ekki leiš til lausnar.

Ašstoš viš börn sem sżna įrįsargirni er margvķsleg m.a. ķ formi samtala, fręšslu, umbunakerfis, atferlismótandi ašferša og sjįlfstyrkingu.

Ķ tilfellum žar sem barn sżnir mótžróa og įrįsargirni er vert aš kanna hvort gera žurfi breytingar į uppeldisašferšum eša menningu heimilisins. Til aš kanna žaš nįnar er gott aš renna yfir helstu atriši:

  • Eru foreldrar samstķga?
  • Er įstśš og umhyggja?
  • Er samvera?
  • Er fręšsla og samtöl?
  • Er jįkvętt andrśmsloft į heimilinu, hlegiš, grķn og gaman?
  • Er veitt umbun viš hęfi, hrós og hvatning?
  • Eru sett mörk, er festa, ašhald og višeigandi reglur sem hęfir aldri og žroska barnsins?
  • Er reglum fylgt eftir?


Önnur śrręši

Foreldrar geta į öllum tķmum sótt sér handleišslu hjį fagašila eša sótt foreldrafęrninįmskeiš. Rįšgjöf er hęgt aš fį hjį sįlfręšingi Heilsugęslu (ókeypis žjónusta fyrir 0 til 18 įra meš tilvķsun frį lękni). Einnig eru rįšgjafar ķ skólum landsins. Upplżsingar um PMTO į landsvķsu mį fį į www.pmto.is. Upplżsingar um žjónustu sveitarfélaga fęst hjį skóla- eša félagsžjónustu sveitarfélaganna.

Vinna fagašila felst ķ aš ręša viš foreldra og barniš og leita orsaka/įhęttužįtta ķ umhverfinu til aš hęgt sé aš vinna meš žį, laga og breyta žvķ sem breyta žarf. Séu vķsbendingar um aš rekja megi orsök įrįsargirni til röskunar eša frįvika af einhverju tagi žarf aš fį žaš stašfest meš višeigandi sįlfręšilegum greiningartękjum.

 


Višbrögš viš įreitni į vinnustaš

Allir vinnustašir ęttu aš hafa višbragšsįętlun til aš fylgja ef kvartaš er yfir óęskilegri hegšun į vinnustašnum. Óęskileg hegšun getur birst meš żmsum hętti svo sem ķ formi kynferšislegrar įreitni. Įreitni er hegšun og framkoma sem er ķ óžökk tiltekins einstaklings og hefur žann tilgang eša žau įhrif aš misbjóša viršingu viškomandi.

Önnur birtingarmynd er einelti. Um er aš ręša endurtekna neikvęša hegšun og framkomu sem veldur vanlķšan hjį žeim sem fyrir henni veršur. Dęmi um birtingarmyndir eineltis er aš hunsa, nišurlęgja, gera grķn aš eša lķtillękka, móšga, sęra eša ógna og hóta manneskju. Skošanaįgreiningur eša įgreiningur vegna ólķkra hagsmuna fellur ekki hér undir.

Starfsmönnum žarf aš vera ljóst meš hvaša hętti hęgt er aš tilkynna atvik eša hegšun eins og žeirri sem hér er lżst, hvert skal beina tilkynningunni og hvernig śrvinnsluferlinu er hįttaš.

Tilkynningaeyšublaš og verkferli
Tilkynningaeyšublaš er ašgengilegt öllum ef žaš er į heimasķšu stofnunar eša fyrirtękis. Į mörgum vinnustöšum er įkvešinn hópur eša teymi sem fengiš hefur žaš hlutverk aš taka viš og vinna śr kvörtunum af žessu tagi. Teymiš hefur jafnvel fengiš sérstaka fręšslu um hvernig verklagi skal hįttaš.

Ķ minni fyrirtękjum eša žar sem tengsl starfsmanna eru mikil t.d. vegna ęttar- eša vinatengsla getur veriš naušsynlegt aš fį utanaškomandi sérfręšiašstoš til aš vinna ķ mįlinu.

Teymiš hefur einnig rįšgefandi hlutverk. Starfsmašur ętti aš geta leitaš til teymisins, rįšfęrt sig viš ašila žess eša fengiš leišbeiningar ef hann er t.d. óöruggur meš hvaš hann skal gera telji hann aš brotiš sé į sér į vinnustašnum.

Dęmi um verkferli:

  • Teymiš ręšir viš tilkynnandann til aš fį ķtarlegri upplżsingar
  • Teymiš ręšir viš ašra sem kunna aš hafa upplżsingar eša vitneskju um mįliš
  • Teymiš gerir ašgeršarįętlun og leggur undir žann sem tilkynnir. Hann nżtur jafnframt višeigandi og naušsynlegrar leišbeiningar frį eineltisteyminu. Dęmi um atriši sem įkvešin eru ķ samrįši viš žann sem tilkynnir:
    a) Hvernig upplżsingaöflun skuli hįttaš
    b) Vinnsluhraši mįlsins
    c) Hvenęr talaš er viš meintan geranda.

Telji sį sem tilkynnir aš honum sé ógnaš į vinnustašnum, sé t.d. ekki vęrt eftir aš hafa kvartaš, er skošaš meš hvaša hętti hęgt er aš tryggja öryggi hans/lķšan į mešan mįliš er kannaš nįnar t.d.:
a) Meš tilfęrslu eša breytingum į stašsetningu ašila į vinnustašnum
b) Bjóša tilkynnanda upp į sveigjanleika ķ starfi telji hann žaš naušsynlegt eša tķmabundiš leyfi frį störfum

 

  • Meintur gerandi er bošašur ķ vištal og upplżstur um efni kvörtunarinnar og honum gefinn kostur į aš bregšast viš
  • Žegar rętt hefur veriš viš alla hlutašeigandi ašila leggur teymiš mat į heildarmynd mįlsins og upplżsir ašila um nišurstöšur sķnar meš munnlegum og skriflegum hętti.

Sé žaš mat teymisins aš kvörtun eigi viš rök aš styšjast žurfa stjórnendur aš įkveša hvaša afleišingar skulu vera fyrir geranda og hvernig hlśa skal aš žolandanum. Ķ alvarlegustu mįlum af žessu tagi gęti atvinnurekandi, ef um opinbera stofnun er aš ręša, įkvešiš aš grķpa til ašgerša sambęrilegar žeim sem sem kvešiš er į um ķ Lögum um réttindi og skyldur starfsmanna rķkisins (1996 nr. 70). Sé grunur um lögbrot er tilkynnandi jafnframt hvattur til snśa sér meš mįliš til lögreglu.

Sé žaš mat teymisins aš kvörtun eigi ekki viš rök aš styšjast žarf engu aš sķšur aš vinna ķ mįlinu sem dęmi skoša ašstęšur eša atburšarįs sem leiddi til žess aš starfsmašur taldi sig knśinn til aš kvarta yfir öšrum starfsmanni. Vinna aš žvķ aš koma samskiptum aftur ķ višunandi horf og aš öllum geti lišiš vel į vinnustašnum.

Nįnar um śrvinnsluferliš:
Ašgeršir/ķhlutun taka miš af fjölmörgum žįttum ž.m.t.:
a) Alvarleika kvörtunarinnar
b) Hvort um sé aš ręša nżtt mįl eša endurtekna hegšun

Upplżsingar/gögn sem verša til ķ einstöku mįli og varša ašila žess skulu vera ašgengileg ašilum mįlsins.

Forvarnir į vinnustaš
Į öllum tķmum, óhįš žvķ hvort kvörtunarmįl sé ķ vinnslu ętti fyrirtęki/stofnun aš stušla aš markvissum forvörnum gegn óęskilegri hegšun į vinnustaš eins og kvešiš er į um ķ reglugerš nr.1000/2004. Samhliša śrvinnslu er auk žess skošaš hvernig:
a) Forvörnum er hįttaš og hvort ganga žurfi röskar fram ķ forvarnarvinnu
b) Samskiptum stjórnenda og starfsmanna er hįttaš
c) Hęgt sé aš betrumbęta stašarbrag enn frekar enda er jįkvęšur stašarbragur helsta forvörn gegn kynferšislegri įreitni og einelti.

Mįlalok og eftirfylgni
Mįli lżkur žegar sį sem tilkynnir lętur vita aš sś hegšun sem kvartaš er yfir sé hętt.
Mįl er tekiš upp aš nżju ef žörf žykir. Fylgst veršur įfram meš mįlsašilum. Einnig er lišur ķ eftirfylgni aš veita mįlsašilum, stundum vinnustašnum ķ heild sinni, višeigandi stušning eša ašra ašstoš sem į viš hverju sinni. Višbragšsįętlun er endurskošuš reglulega og ķ samręmi viš reynslu af vinnslu mįla sem tilkynnt er um į vinnustašnum.

 


Hvaš get ÉG gert?

Ašdragandi jóla er glešitķmi fyrir marga, börn jafnt sem fulloršna. Jólin eru hįtķš barna og kęti žeirra og tilhlökkun er sennilega einn af hįpunktum tilveru žeirra. Ķ samfélagi okkar finnst mörgum žaš vera sjįlfsagt aš börn séu įhyggjulaus, geti notiš bernskunnar og hlakkaš til żmissa višburša ķ lķfinu. Allt um kring eru allsnęgtir og śrvališ hefur aldrei veriš meira hvort heldur af mat, fatnaši, leikföngum eša öšru afžreyingarefni. Žaš skżtur žvķ skökku viš aš vita aš hér bśa börn sem hafa žaš slęmt og lķšur illa žrįtt fyrir allt tal um rķfandi góšęri. Margir žeirra sem komu illa śt śr hruninu eru enn aš berjast ķ bökkum. Hśsnęšisvandi og hįtt leiguverš eru mešal žįtta sem standa fyrir žrifum. Stašfest er aš žaš hafa ekki allar fjölskyldur hśsaskjól. Sumar fį aš halla höfši hjį vinum eša ęttingjum ķ skamman tķma ķ einu eša bśa ķ hśsnęši sem ekki er mönnum bjóšandi.

Fįtękt er ķ öšrum tilfellum fylgifiskur eša afleišing annarra vandamįla t.d. veikinda, žar meš tališ gešręnna veikinda eša fķknivanda. Börn foreldra sem glķma viš langvinn veikindi, lķkamleg eša gešręn, sitja oft ekki viš sama borš og börn heilbrigšra foreldra. Sama mį segja um börn žeirra sem bśa į heimilum žar sem įfengis- eša fķknivandi er til stašar žótt slķkur vandi spyrji ekki um félagslega stöšu eša efnahagslega afkomu. Annar hópur barna sem lķša žjįningar eru börn sem bśa į ofbeldisheimilum. Heimilisofbeldi finnst ķ öllum tegundum fjölskyldna, óhįš efnahag og félagslegri stöšu.

Börnin į žessum heimilum sem hér hefur veriš lżst hlakka oft ekkert til jólanna né annarra hįtķša nema sķšur sé. Sum segjast hata jólin. Kvķši og įhyggjur varna žvķ aš žau finni fyrir tilhlökkun. Įhyggjur barna ķ žessum ašstęšum snśast oft um hvernig įstandiš verši į heimilinu į ašfangadagskvöld žegar jólin ganga ķ garš. „Veršur mamma komin ķ glas fyrir mat? Nįum viš aš opna pakkana įšur en pabbi sofnar? Veršur rifist og slegist eins og ķ fyrra? Hvert get ég flśiš žegar lętin byrja? Kemur eitthvert liš heim?“

Žau sem eiga yngri systkini eru jafnvel komin meš plan B og jafnvel C. Žessi börn hafa lęrt af reynslu sem hefur ręnt žau barnęskunni og eru aš axla įbyrgš eins og žau vęru fulloršin. Žau reyna aš halda vęntingum ķ lįgmarki, žį verša vonbrigšin minni. Ef žetta sleppur til um žessi jól žį er žaš bara bónus. Mörg eru bśin aš žrauthugsa hvort og žį hvaš žau geti gert til aš draga śr lķkunum į aš foreldrar žeirra skemmi jólin. „Ó, hvaš žaš vęri nś gaman ef viš gętum boršaš saman jólamatinn, opnaš pakkana, hlegiš og grķnast og fariš svo įhyggjulaus aš sofa. Kannski veršur žaš žannig um žessi jól?“

Verndandi žęttir

Mešal verndandi žįtta er aš lįta okkur žessi börn varša, vera mešvituš um žau og ašstęšur žeirra og vera tilbśin aš grķpa inn ķ. Verndandi žįttur gegn fįtękt er samfélagiš og samstaša ęttingja eša nįgranna. Tilfinningatengsl viš einhverja utan heimilis getur skipt sköpum, veriš akkeri og haldreipi, styrkur og stušningur. Okkur ber aš vera mešvituš um lķšan og ašbśnaš ekki eingöngu okkar barna heldur allra barna sem verša į vegi okkar: barna vina okkar, vina og bekkjarfélaga barna okkar, barna samstarsfélaga eša barna nįgranna. Ef viš höfum įhyggjur af einhverju žessara barna žį žarf aš spyrja: „Hvaš get ég gert ķ stöšunni sem gagnast žessu barni?“

Įbyrgš, mešvitund og stundum žor er žaš sem žarf til aš stķga inn ķ ašstęšur eša atburšarįs ef óttast er aš hagsmunum barns sé įbótavant eša žęr séu ekki bošlegar žvķ. Stundum er naušsynlegt aš tilkynna mįl til Barnaverndar eša hringja į lögreglu ķ tilfellum žar sem grunur leikur į um aš heimilisofbeldi og/eša stjórnlaus neysla sé ķ gangi. Ef viš veršum žess įskynja aš barn bżr viš óvišunandi ašstęšur er ašeins eitt sem ekki mį gera og žaš er AŠ GERA EKKI NEITT.


Kaupa greiningu og losna viš bišlista

„Börn eru aš fį frįbęra heilbrigšisžjónustu er varša lķkamleg veikindi hér į landi, en žegar kemur aš andlega žęttinum, sįlinni, vanlķšan, žį erum viš bara meš allt nišrum okkur finnst mér,“ segir Kolbrśn Baldursdóttir sįlfręšingur. Rętt var viš hana ķ Samfélaginu um greiningarferli barna sem glķma viš frįvik ķ žroska og hegšun. Kolbrśn segir bišlista eftir žroskagreiningu langa og śrlausnir tķmafrekar, efnameiri foreldrar bregši margir į žaš rįš aš borga fyrir greiningu į einkareknum stofum.
 

Slķk staša żti undir ójöfnuš. Efnaminni foreldrar verši aš taka lįn eša bķša. Greining sé algert lykilatriši til aš fį višeigandi žjónustu og ašstoš. Kolbrśn segir afar mikilvęgt aš greining barna gangi hratt fyrir sig žvķ annars sé hętta į aš vandamįl stękki og hlaši utan į sig.

Hlusta mį į vištališ viš Kolbrśnu hér


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband